Iparraldeko Egear uharteak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Iparraldeko Egear uharteak edo Egeo Iparraldeko uharteak Egeo itsasoaren iparraldean dauden elkarrekin batere loturarik ez duten uharte batzuek osatzen duten multzo bat da, batzuetan Egeo Iparekialdeko uharteak bezala ere ezagutzen direnak, Grezia eta Turkiaren subirautzapean daudenak. Uharte hauek ez dute kate fisiko edo talde bat osatzen, baina sarri arrazoi administratibo eta turistikoengatik elkartu egiten dira, gehienak populatuak baitaude. Hegoaldean Dodekanesoko uhartedia eta mendebaldean Esporada uharteak eta Ziklada uharteak ditu.

Talde honen barnean, turkiar kostaldean zehar dauden uharte nagusiak Greziaren subirautzapean dauden Samos, Ikaria, Kios, Lesbos eta Lemnos eta Turkiaren subirautzapean dauden Gökçeada edo Imbros eta Bozcaada edo Tenedos dira, Untxi uharteez gain. Traziako itsasoko uharte nagusiak, ipar muturrean, Samotrazia eta Tasos uharteak dira.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mesolitotik, Egeo iparraldeak, Egeo itsaso guztiak bezala, oztopo bat izateari utzi zion eta eskualdeko biztanleak elkartu zituen zubi bihurtu zen. Nabigazioa, merkataritza, ekonomia, kultura eta elkarreragin sozialak uhartedian eta inguruko tokietan bertako biztanleen arteko komunikazioa eta harremanak oinarri hartuta garatu ziren. Hau bereziki hala izan zen, uharteetan finkapen iraunkorra K. a. 5000n gertatu ondoren.

Iparraldeko Egear uharteak halako kokapen baten zeuden ezen nabigazioak eta merkataritzak neurri handi batean kultura garrantzitsu baten garapenean lagundu zutela, bere puntu gailenera K. a. 3000. urtean iritsi zena. Lemnosen Poliochnis, Kiosen Emporiou eta Samosen Iraiou bezalako asentamenduen hazkuntzak une horretan gune horiek zuten garrantziaren ebidentzia dira.

K. a. 2000n joniarrak jada Kiosen ezarri ziren, Samos eta Lesbos akaziarren eskuetan zeuden bitartean. K. a. XII. mendearen amaieran eta K. a. XI. mendearen hasieran, pertsona ugari Greziara joan ziren une bat, aioleiak Lesbosera iritsi ziren.

K. a. VIII. mendetik K. a. V. menderarte uharte hauek oparotasun garai bat bizi izan zuten euren ekonomia, merkataritza eta artean. Uharteak pertsiarrek konkistatu zituzten Mediar Gerretan K. a. V. mendean, eta K. a. 468an berriz aske izan ondoren Atenasekin aliatu ziren. Hala ere, Peloponesoko gerran (K. a. 439-K. a. 404) bere leialtasuna aldakorra izan zen Atenas eta Espartaren artean. K. a. 338an mazedoniarrak boterera iritsi ziren Ptolomeo I.a Soter Egiptokoak jarraituta. Garai honen ondoren, uharte hauek gainontzeko Greziak bizi izan zuen gauza bera bizi behar izan zuten, Erromatar Inperioaren probintzia bihurtuz. Bizantziar garaian barealdia egon zen Egeo Iparraldean, batzuetan barbaro eta piraten erasoek apurtzen zutena.

Frankoek 1204an Konstantinopla konkistatu ondoren, uharteak veneziar, genovar eta printze frankoen artean banatuak izan ziren. Autoritate honen pean nabigazioak eta merkataritzak berriz gora egin zuten. Konstantinoplaren erorketak 1453an eta Otomandar Inperioaren sorrerak uharte hauetan jazarpen, harpilatze eta suntsitze garai bati hasiera eman zion. Okupazioak biztanleria kristauaren murrizketa ere izan zuen ondorio bezala. XVI. mendean uharteak beste oparotasun garai bat bizitzen hasi ziren.

Uharteetako biztanleek aktiboki parte hartu zuten Greziaren independentzia gerran 1821ean eta borrokan Lykourgos Logotethis, Kanaris eta Papanikolis bezalako liderren agerpenak mendeku gosea piztu zuen turkiar autoritateen artean. 1822an Kiosen eta 1824an Psaran gertatutako sarraskiek europar potentzien arreta piztu zuen, greziarren alde egin zutenak.

Hala ere, uharte hauen kokapenaren ondorioz, Turkiako mendebaldeko kostaldetik oso gertu, turkiarrek ez zuten uharte hauenganako domeinua berehalakoan utzi, uharte hauek Greziaren subirautzapera 1912 arte pasa ez zirelarik.

Iparraldeko Egear uharteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldeko Egear uharteak
Tokia Izena Biztanleria Dentsitatea Adskripzio administratiboa
Hedadura Biztanleria Dentsitatea Euskaraz Grezieraz km² (2001) (hab./km²) Prefekturak (GRE)
Probintziak (TUR)
Periferiak (GRE)
Eskualdeak (TUR)
08 08 10 Samotrazia Σαμοθράκη 177,96 2.723 15 Hebros Ekialdeko Mazedonia eta Trazia
05 05 07 Tasos Θάσος 380,09 13.765 38 Kavala
03 04 06 Lemnos (edo Limnos) Λήμνος 477,58 18.104 38 Lesbos Iparraldeko Egeoko periferia
11 13  ? Agios Efstratios (San Eustrato) 43,32 371 9
01 01 05 Lesbos Λέσβος 1.632,81 90.643 56
02 02 03 Kios Χίος 842,28 51.936 62 Kios
15  ? 13 Antípsara Αντίψαρα 4,5 - -
10 12 12 Psara Ψαρά 44,51 422 9
13 11 04 Oinousses Οινούσσες 17,42 1.050 60
04 03 01 Samos Σάμος 477, 39 33 814 71 Samos
07 07 08 Ikaria uhartea Ικαρία 255,30 8.312 33
09 10 09 Fourni Korseon Φούρνοι Κορσέων 45,24 1.469 32
14 14  ? Thymaina Θύμαινα 10 140 14
06 06 11 Imbros - 286,84 8.894 31 Çanakkale Marmara
12 09 02 Bozcaada - 36 2.247 65
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Iparraldeko Egear uharteak Aldatu lotura Wikidatan