Alejandra Pizarnik

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Alejandra Pizarnik
Pizarnik byn.jpg
Bizitza
Jaiotza Avellaneda1936ko apirilaren  29a
Herrialdea  Argentina
Bizilekua Buenos Aires
Heriotza Buenos Aires1972ko irailaren  25a (36 urte)
Heriotza modua suizidioa: droga-gaindosia
Hezkuntza
Heziketa Parisko Unibertsitatea
Facultad de Filosofía y Letras de la Universidad de Buenos Aires Itzuli
Hizkuntzak gaztelania
frantsesa
Jarduerak
Jarduerak hizkuntzalaria, eguneroko-idazlea, poeta, itzultzailea, literatura-kritikaria eta idazlea
Jasotako sariak
Genero artistikoa olerkigintza
saiakera

Alejandra Pizarnik (Avellaneda, Buenos Aires, Argentina ,1936ko apirilaren 29a - Buenos Aires, Argentina, 1972ko irailaren 25a) poeta izan zen. Argentinan eragin nabarmena izan du.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Flora Pizarnik Bromiker izenarekin jaio zen. Elías Pizarnik zuen aita, eta Rejzla (Rosa) Bromiker ama; errusiar eta eslovakiar jatorriko judutar etorkinak, bitxien salerosketan egiten zuten lan. Avellanada hirian hazi zen. Muriam izeneko ahizpa zaharragoa zuen.

Haurtzaro zaila izan zuen. Gaztelaniaz europar kutsuarekin hitz egiten zuen, eta hitz-motela zen. Akne arazoak zituen eta errez gizentzeko joera zuen. Hori dela eta, autoestimu baxukoa zen. Bere gorputzarekiko autopertzeptzioa eta etengabe ahizparekin alderatzea obsesioa bihurtu ziren. Litekeena da, arrazoi horregatik anfetaminak kontsumitzen hastea -eta laster menpeko bihurtu-, eta loan arazoak, insomnioa eta euforia izaten zituen. Alejandrak pertsonalitatearen muturreko desoreka nozitzen zuen.

1954n, batxilergoa bukatuta, Buenos Aireseko Filosofia eta Letrak Fakultatean sartuko da. 1957. urtea arte ikasle egon zen, literatura, kazetaritza eta filosofia ikasi zuen, baino ez zituen ikasketak bukatu. Aldi berean, Juan Batlle Planasekin pintura klaseak jaso zituen.

Irakurzale amorratua, irakurritakoarekin ikasten zuen. Horrela, oso goiz, literaturarekin eta inkontzientearekin motibatu zen, eta horrek psikoanalisiaz interesatzera bultzatu zuen.

Apolitikoa, Antonio Porchiaren lirismoa, Arthur Rimbaud eta Stéphane Mallarmé frantziar sinbolistak, erromantizismoa, eta surrealismoak eraginda, Pizarnikek sentsibilitate handiko olerki liburuak idatzi zituen. Gaiak, bakardadea, haurtzaroa, mina eta, batik bat, heriotza izaten dira.

Bere lehen liburua La tierra mas lejana (1955) izan zen. Gero etorri ziren La última inocencia, Oscar Ostrov psikoanalistari eskainitako liburua, eta La aventuras perdidas (1958).

1960 eta 1964 artean Parisen bizi izan zen. Cuadernos aldizkariarentzako eta editorial batzuentzako egin zuen lan. Olerkiak eta iritzi artikuluak idatzi zituen hainbat egunkaritan; Antonin Artaud, Henri Michaux, Aimé Césaire eta Yves Bonnefoy itzuli zituen; eta Sorbonako Unibertsitatean Erlijioaren historia eta Frantses Literatura ikasi zituen. Han, besteak beste, harremanak izan zituen Julio Cortázarrekin, Rosa Chacelekin eta Octavio Pazekin.

1964n Buenos Airesa itzuli zen, eta olerki bilduma garrantzitsuenak argitaratu zituen: Los trabajos y las noches (1965), Extracción de la piedra de la locura (1968) eta El infierno musical (1971).

1969n Guggenheim beka jaso zuen. Horrela New Yorka bidaiatzeko aukera izan zuen, eta 1971 Fulbright beka bat jaso zuen.

La condesa sangrienta (1971) idatzi zuen.

1972ko irailaren 25n, 36 urte zituela, Buenos Aireseko ospitale psikiatrikotik kanpo asteburua igarotzeko baimena zuela, bere buruaz beste egin zuen, 50 barbituriko (Seconal) pilula hartuta. Aurretik beste bitan saiatua zen bere buruaz beste egiten; horregatik zegoen ospitalean.

Avellanedako Güemes kalean monumentu bat du.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nahiz eta bizitza laburra izan, bere lanak ugariak izan dira. Ia mila orrialdeko egunerokoa, olerki asko, idatzi eta ipuin surrealistak, eta nobela laburren bat idatzi zituen.

  • La tierra más ajena, 1955.
  • La última inocencia, 1956.
  • Las aventuras perdidas, 1958.
  • Árbol de Diana, 1962.
  • Los trabajos y las noches, 1965.
  • Extracción de la piedra de locura, 1968.
  • Nombres y figuras, 1969.
  • El infierno musical, 1971.
  • La condesa sangrienta, 1971.
  • Los pequeños cantos, 1971.
  • El deseo de la palabra, 1975.
  • Textos de sombra y últimos poemas, 1982.
  • Zona prohibida, 1982. (Olerkiak, asko zirriborroak "Árbol de Diana"n argitaratuko direnak, eta marrazkiak).
  • Prosa poética, 1987.
  • Poesía completa 1955-1972, 2000.
  • Prosa completa, 2002.
  • Diarios, 2003.

Bibliografía[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • (Gaztelaniaz) Piña, Cristina, Alejandra Pizarnik, Buenos Aires, 1991.
  • (Ingelesez) Unmothered Americas: Poetry and Universality (Alejandra Pizarnik-i buruz, José Lezama Lima, and Giannina Braschi), editorea: Rodriguez Matos, Jaime, PhD, Columbia University, 2005.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Alejandra Pizarnik