Buenos Aires

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Buenos Aires
Ciudad Autónoma de Buenos Aires
 Argentina
Buenos Aires City Collage.png
Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg Nuevo escudo de la Ciudad de Buenos Aires.png
Administrazioa
Herrialdea Argentina
Alkatea Horacio Rodríguez Larreta
Izen ofiziala Ciudad Autónoma de Buenos Aires
Jatorrizko izena Ciudad Autónoma de Buenos Aires
Posta kodea C1000-14xx
Geografia
Koordenatuak 34° 35′ 59″ S, 58° 22′ 55″ W / 34.599722222222°S,58.381944444444°W / -34.599722222222; -58.381944444444Koordenatuak: 34° 35′ 59″ S, 58° 22′ 55″ W / 34.599722222222°S,58.381944444444°W / -34.599722222222; -58.381944444444
Buenos Aires hemen kokatua: Argentina
Buenos Aires
Buenos Aires
Buenos Aires (Argentina)
Conurbano Bonaerense.png
Azalera 203 km²
Altuera 25
Mugakideak Buenos Airesko probintzia
Demografia
Biztanleria 2.890.151 bizt. (2010)
Metropolia 12.741.364[1]
Dentsitatea 14.216,19 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera 1536 otsailaren 3 Pedro de Mendozak
1580 ekainaren 11 Juan Garaik
Telefono aurrizkia 011
Ordu eremua UTC−03:00
Hiri senidetuak Berlin, São Paulo, Atenas, Belgrad, Bilbo, Bogota, Brasilia, Cádiz, Damasko, Geneva, Genova, Guadix, Tel Aviv, Kairo, Kiev, Lima, Madril, Miami, Montevideo, Mosku, Napoli, Osaka, Oviedo, Pekin, Praga, Rio de Janeiro, Rotterdam, Santiago, Santo Domingo, Seul, Sevilla, Tolosa Okzitania, Vigo, Varsovia, Cagliari, Milan, Lucca, Bergamo, Agrigento, Palermo, Almería, Bartzelona, Salamanca, Santa Cruz de La Palma, Santiago de Compostela, Beirut, Medellín, Porto Alegre, Mexiko Hiria, Lurmutur Hiria, Istanbul, Lisboa, Chimbote, Londres, Newark, Ohio, Ottawa, Quito, Zagreb, Andaluzia, Basilicata, Calabria, San Petersburgo, Erevan, Serra Riccò, Barranquilla, Ramallah eta La Paz
http://www.buenosaires.gov.ar/

Buenos Aires[2] Argentinako hiriburu eta hiririk handiena da. 203 km²ko eremua du eta 2010ean 2.891.082 biztanle zituen[3]. Metropoli-barruti osoa kontuan hartuta, Hego Amerikako hirugarren hiririk handiena eta munduko handienetarikoa da. Buenosairestarrek porteños -as izena hartzen dute gaztelaniaz.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argentinako erdi-ekialdean dago, Ozeano Atlantikora isurtzen den Rio de la Plataren eskuineko bazterrean. Beste aldeko ertzean Uruguaiko Colonia del Sacramento, eta urrunago, 220 kmra, Montevideo.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima subtropikal hezea du, eta Ozeano Atlantikoaren eraginez muturreko tenperaturak ezohikoak dira. Uda beroak eta hezea izan ohi da eta urtarrila izaten da hilabete beroena: 24,9 gradu batez beste egunez. Negua hotza izaten da gauez, baina egunez tenperatura epela da: batez besteko minimoa 8,1 gradu eta maximoa 16,3. Elurra oso ezohikoa da, azken elurtea 2007koa izanik. Udaberrietan eta udazkenetan eguraldiaren ezaugarriak aldakorrak dira.

Datu klimatikoak (Buenos Aires, 1981–1990)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 43.3 38.7 37.9 36.0 31.6 28.5 30.2 34.4 34.0 34.0 36.8 40.5 43.3
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 30.4 28.7 26.4 22.7 19.0 15.6 13.9 17.3 18.9 22.5 25.3 28.1 21.5
Batez besteko tenperatura (ºC) 25.1 23.7 21.4 17.7 14.3 11.2 10.9 12.7 14.2 17.7 20.6 23.2 17.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 20.4 19.4 17.0 13.7 10.3 7.6 7.4 8.9 9.9 13.0 15.9 18.4 12.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) 5.9 4.2 2.8 −2.3 −4.0 −5.3 −5.4 −4.0 −2.4 −2.0 1.6 3.7 −5.4
Pilatutako prezipitazioa (mm) 121.6 122.6 153.9 106.9 92.1 50.0 52.9 63.2 77.7 139.3 131.2 103.2 1214.6
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 9 9 9 9 8 6 7 8 7 10 10 9 101
Eguzki orduak 270 241 189 176 174 132 143 174 189 217 252 267 2424
Hezetasuna (%) 65 70 72 77 76 79 79 74 71 69 68 64 72.0
Iturria (1): Servicio Meteorológico Nacional[4]
Iturria (2): The Weather Network[5]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kongresuko Plaza eta Rodin eskultorearen Pentsalaria

Auzo asko dira, 48 ofizialki, ehun esan ohi den arren herri abesti bat dela-eta, eta batzuek izen ez-ofizialak dituzte. Ipar-ekialdekoak erosmen ahalmenaren aldetik aberatsenak diren bitartean hegoaldekoak dira pobreenak.

La Boca auzoko etxe koloretsuak.

Ezagunenetako batzuk hauek dira:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pedro de Mendoza espainiar itsasgizonak fundatu zuen lehenengoz, 1536an, Nuestra Señora del Buen Aire izenarekin, baina indigenek bost urte beranduago txikitu zuten. Beste 40 pasatu ziren Juan Garai urduñarrak gaur egun Plaza de Mayo dagoen lekuan hiria berriro sortu arte[6].

Berehala Andeetako probintzietarako portu (Potosi hiriko zilar meatzeak) eta jarduera handiko kontrabandogune bihurtu zen. 1776an Río de la Platako Erregeorderriko hiriburu izendatu zuten. 1853tik 1860ra bitartean estatu burujabea izan zen. 1880. urtean hiriburu federala eta izen bereko probintziaren hiriburu bihurtu zen. 1996an Hiri Autonomoaren izendapena jaso zuen.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiriak 2.891.082 biztanle ditu (2010ean[3]), 203 km²ko eremuan. Inguruko hirigune zabal osoa kontuan hartuta (Buenos Aires Handia), 2010ean 12.741.364 biztanle zituen[1]


Buenos Airesko biztanleria

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraiobide anitz daude hirian, hiri barnean zein probintziarekin lotzeko. Autobusa, trena eta metroa dira garraiobide publiko nagusiak. Autobusa da nagusi, kolektibo izeneko sisteman 135 linea egonik. Azken urtetan Metrobus izeneko sistema ugaldu da, ibilbide nagusietan autobus erreiak erabiliz.

Metroa ere oso erabilia da. "Subte" izenarekin ezagutzen da eta sei linea eta 47,5 kilometro ditu.

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Boca Juniors eta River Plate hiriburuko futbol talde nagusiak dira, eta elkarren artean lehia handia daukate. Herrialde mailan ere talde nagusiak direla esan daiteke, Buenos Airestik kanpoko hainbatentzat alegia.

Ondasunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Diaspora[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Buenosairestar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri, hiri eta lurralde senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Buenos Aires ondorengo herri, hiri eta lurraldeekin senidetuta dago:

Buenos Aires Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI) (portugesez: União de Cidades Capitais Ibero-americanas) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz: [8]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y gráficos, censo2010.indec.gov.ar, http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp. Noiz kontsultatua: 2015-08-24  .
  2.   Euskaltzaindia, Exonimia: Argentina, euskaltzaindia.eus, http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_eoda&view=exonimia&nonkodea=8.2.03&lang=es. Noiz kontsultatua: 2015-08-24  .
  3. a b Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman bizt izeneko erreferentziarako
  4.   Características Climáticas Ciudad de Buenos Aires, http://www.smn.gov.ar/?mod=clima&id=5. Noiz kontsultatua: December 2008  .
  5.   Climate Statistics for Buenos Aires, Argentina, http://www.theweathernetwork.com/statistics/c03568. Noiz kontsultatua: 8 March 2012  .
  6.   Pérez De San Román, Alvaro Hilario, Ehun auzoen hiria (I), Argia astekaria, 2164. alea, 2008-12-21, Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0), argia.eus, http://www.argia.eus/argia-astekaria/2164/buenos-aires-argentina. Noiz kontsultatua: 2015-08-24  .
  7. (Ingelesez)  Yerevan Municipality, http://www.yerevan.am/en/partner/sister-cities/. Noiz kontsultatua: 2018-08-24 .
  8. (Gaztelaniaz)  Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas, http://ciudadesiberoamericanas.org/quienes-somos/ciudades-miembro/. Noiz kontsultatua: 2018-07-15 .
  9. (Gaztelaniaz)  Portal web del Ayuntamiento de Madrid, https://web.archive.org/web/20120616185024/http://www.madrid.es/portales/munimadrid/es/Inicio/Ayuntamiento/Madrid-Global/Ciudades-Hermanadas/Mapa-Mundi-de-las-ciudades-hermanadas?vgnextfmt=especial1&vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&idContenido=208ac435a6b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD. Noiz kontsultatua: 2018-07-19 .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Buenos Aires Aldatu lotura Wikidatan