Grace Paley

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Grace Paley
Bizitza
Jaiotza New York1922ko abenduaren 11
Herrialdea  Ameriketako Estatu Batuak
Heriotza Thetford2007ko abuztuaren 22a (84 urte)
Heriotza modua berezko heriotza (bularreko minbizia)
Hezkuntza
Heziketa Hunter College
New Yorkeko Unibertsitatea
The New School : idazketa
Hizkuntzak ingelesa
Lanbidea
Lanbidea idazlea, poeta eta maisu/maistra
Enplegatzailea(k) Columbiako Unibertsitatea
Jasotako sariak
Kidetza Ameriketako Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademia
Arteen eta Zientzien Ameriketako Estatu Batuetako Akademia
IMDb nm0657613

Grace Paley (New York, AEB, 1922ko abenduaren 11Vermont, AEB, 2007ko abuztuaren 22a) ipuingile, poeta, irakasle eta ekintzaile politiko estatubatuarra izan zen. Batez ere ipuin edo narrazio laburren bildumengatik ezaguna bada ere, poesia ere idatzi zuen. Bakezalea zen, eta Vietnameko gerraren karietara egindako zenbait negoziazio eta konferentziatan parte hartu zuen; Erdialdeko Amerikan militarki esku hartzearen aurka ere agertu zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grace Paley (jaiotzako abizena Goodside zuen) New York Hirian jaio zen. Hiru seme-alabetan gazteena, Isaac eta Manya Ridnyik Goodside-ren alaba zen, zeinek Gutseit jatorrizko abizena ingelesera ekarri baitzuten Ukrainiatik AEBetara migratu zutenean. Familian, ingelesaz gain, errusiera eta yiddish hitz egiten zuten. Aita medikua zuten.[1]

1942an Jess Paley zinemagilearekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten, Nora (1949-) eta Danny (1951-); gerora, dibortziatu egin ziren. 1972an, Grace Paley berriro ezkondu zen, Robert Nichols poetarekin.

1966 eta 1989 bitartean Idazketa irakatsi zuen Sarah Lawrence Unibertsitatean. Columbia Unibertsitatean, Syracuse Unibertsitatean eta New York Hiriko Unibertsitatean ere jardun zuen irakasle.

1967an, gaur egun ere lanean jarraitzen duen Irakasleen eta Idazleen Elkartea (Teaching&Writing Collaborative) sortu zuen hainbat idazlerekin batera (besteak beste, Herbert Kohl —lehen zuzendaria—, Anne Sexton, June Jordan eta Muriel Rukeyser); elkartearen sortzaileen ustez, idazle profesionalek beste inork ez bezalako ekarpena egin diezaiekete idazketa-ikasketei, eta, hain zuzen ere, idazleen eta idazlegaien arteko harremana eta ezagutzaren transmisioa sustatu nahi zuten.

Vermonten hil zen, 84 urterekin, bularreko minbiziak jota. 2007ko maiatzean, Vermont Woman kazetan argitaratutako elkarrizketa batean, horrela irudikatzen zuen bilobei utzi nahi zien mundua: "Militarrik eta arrazakeriarik eta diru-goserik gabeko mundu bat, non emakumeak ez diren borrokatu behar munduan dagokien tokia lortzeko".

Aktibismo politikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grace Paley bakearen aldeko aktibista ezaguna izan zen. Besteak beste, arma nuklearren, AEBen militarizazioaren eta Vietnameko gerraren kontra agertu zen.

Vietnameko gerra gogortu zenean, War Resisters League (Gerraren Kontrako Liga) elkartearekin bat egin zuen. 1969an, gerra-presoen askapena negoziatzeko Hanoira joandako bake-misioan parte hartu zuen. 1974an, berriz, Moskuko bake-konferentzian parte hartu zuen. 1978an, azkenik, Etxe Zuriko Hamaiketako bat izan zen, hots, AEBetako Etxe Zuriaren aurrean "Arma nuklearrik ez/Botere nuklearrik ez/AEB eta SESB" zioen kartel bat zabaltzeagatik atxilotu zituzten hamaiketako bat.[2]

1990eko hamarkadan giza eskubideen alde jardun zuen, eta Erdialdeko Amerikako esku-hartze militarraren aurka azaldu zen.[3]

Literatura-lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat argitaldariren ezezkoa jaso ondoren, 1959an bere lehen bilduma argitaratu zuen, The Little Disturbances of Man, Doubleday argitaletxearekin; New Yorkeko bizitzari buruzko hamaika ipuin edo narrazio labur biltzen zituen, haietako batzuk gerora ere hainbat antologiatan agertuko zirenak, batez ere "Goodbye and Good Luck" eta "The Used-Boy Raisers". Bilduma hartan, gainera, "Faith Darwin" pertsonaia erdi-autobiografikoa aurkeztu zuen lehen aldiz bi ipuinetan: "The Used-Boy Raisers" eta "A Subject of Childhood"; pertsonaia hori berriz agertuko zen Enormous Changes at the Last Minute liburuko sei ipuinetan eta Later the Same Day liburuko hamar ipuinetan.

Lehen bilduma hura agertu zenean, haren egilea ez zen artean ezaguna literaturaren munduan, eta literatura-kritikariek ez zioten kasu handirik egin. Nolanahi ere den, liburuaren kritika egin zuten apurrek (esate batera, Philip Roth eta The New Yorker egunkaria) oso hitz goxoak erabili zituzten. Bestalde, hasiera batean askorik zabaldu ez bazen ere, jarraitzaile ugari izan zituen, eta 1968an berriro argitaratu zuten, orduko hartan Viking Press argitaletxean. Gainera, "Goodbye and Good Luck" ipuina musikal bat egiteko egokitu zuten.

Lehenengo ipuin-bildumaren arrakasta ikusita, Paleyren editoreak nobela bat egitera bultzatu zuen. Hainbat urtez zirriborroak idazten jardun ostean, azkenean fikziozko ipuinetara itzuli zen. Donald Barthelme-ren laguntzarekin, 1974an bigarren bilduma bat atondu zuen, Enormous Changes at the Last Minute, hamazazpi ipuin jasotzen dituena. Bigarren bilduma hartan ere lehendabiziko bildumako hainbat pertsonaia erabili zituen, batez ere Faith Darwin, baina baita Johnny Raferty eta beraren ama ere. Jorratutako gaiei dagokienez, arraza, generoa eta klasea aztertzen jarraitu zuen. Bildumaren ezaugarriak direla-eta —txandakako ahots narratiboa, metafikzioa, bukaerarik gabeko trama zatikatuak—, kritikari gehienek postmodernismoaren barruan sailkatu dute.

1985ean beste ipuin-bilduma bat argitaratu zuen, Later the Same Day, eta han ere Faith Darwin pertsonaia azaltzen zen.

Oroz gain narrazio labur edo ipuinengatik ezaguna bada ere, poesiako hiru lan ere argitaratu zituen, Leaning Forward (1985), New and Collected Poems (1992) eta Long Walks and Intimate Talks (1991).

2003an, Robin Morgan editoreak Paleyren "Why Peace Is (More Than Ever) a Feminist Issue" saiakera argitaratu zuen, berak apailatutako Sisterhood Is Forever: The Women's Anthology for a New Millennium antologiaren barruan.[4]

Argitalpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • The Little Disturbances of Man (ipuinak,1959)
  • A Subject of Childhood (1969)
  • Enormous Changes at the Last Minute (ipuinak, 1974)
  • Later the Same Day (ipuinak, 1985)
  • Leaning Forward (poesia, 1985)
  • 365 Reasons Not to Have Another War (ez-fikzioa, 1989)
  • Long Walks and Intimate Talks (narrazioak eta poemak, 1991)
  • New and Collected Poems (1992)
  • The Collected Stories (1994)
  • Just As I Thought (artikulu, txosten eta hitzaldien bilduma erdi-autobiografikoa, 1998)
  • Begin Again: Collected Poems (2000)
  • Fidelity (2008), hil ostekoa [1]

Dokumentala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2010ean, Lily Rivlin zinema-zuzendariaren Grace Paley: Collected Shorts (2009) dokumentala aurkeztu zen nazioarteko Woodstock Film Festival-ean eta beste zinema-jaialdi batzuetan. Paleyri eta bere lagunei egindako elkarrizketak, ekitaldi politikoen metrajeak eta fikziozko lanen eta poemen errezitaldiak jasotzen ditu.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]