Griot

Wikipedia, Entziklopedia askea
Griot festa-jantziarekin (1890).
Griotak.

Griot bat Mendebaldeko Afrikako istorioen narratzailea da. Koblakari moduko griot-ek herriaren oroimena zaintzen dute, eta ahoz aho, herriaren iraganaren berri ematen diete ondorengo belaunaldiei, herrietan batez ere. Griot-ek istorio tradizionalak kontatzen zituzten danbore baten edota beste instrumentu batzuen laguntzaz. Espirituekin harremanak dituztela ere esaten da.[1]

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dogon herriko griot bat.

Griot batek narrazioak olerkaria edo musikari ibiltaria izango balitz bezala narratzen ditu. Griot ahozko tradizioaren benetako gordailua da.[2] Batzuetan ere bardo hitza erabili izan da definitzeko. Dena dela, Paul Oliver ikerlariak bere Savannah Syncopators liburuan zera dio: griotak kanta tradizionalak ezagutu behar dituela baina, halaber, gaur egungo gertariei buruzko inprobisatze gaitasuna izan behar duela. Herritarren artean 'laudorio abeslariak' bezala ezagutzen zaie baina gauza dira txutxumutxuak zabaltzeko, satirak egiteko edota komentario politikoak egiteko ere.

Griotak kasta moduko taldeak dira. Endogamikoak dira zeren eta haien artean ezkontzen baitira. Griotak abesteko modu berezia dute, beste abeslariek erabiltzen ez dutena. Teknikak eta kantak belaunaldiz belaunaldi gordetzen dira.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Griot hitza frantsesezko "guiriot" hitzetik dator eta hau portugesaren "criado" (morroi) hitzatik,[1] jeli frantsesez.

Herrialde desberdinetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Afrikako herrialde askotan aurki daitezke griotak: Mali, Gambia, Ginea, Ginea Bissau, Mauritania eta Senegal. Herrien ikuspuntutik, mandinga herrien artean (malinke, banbara, eta abar), fula, hausa, songhai, tukulor, wolof, serer, mossi, dagomba, Mauritaniako arabiarrak eta herri txiki beste askotan.

Izenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Griot hitza zabalduena bada ere, beste izen asko dituzte abeslari hauek:

  • jeli iparraldeko mande lurraldetan
  • jali hegoaldeko mande lurraldetan
  • guewel wolof hizkuntzan
  • gawlo fula hizkuntzan

Griot artista eta talde ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nigerreko griot bat.

Griot abeslariak ez daude desagertzekotan; alderantziz, herri beltzen diasporarekin batera abesti eta abeslari mota hau zabaldu egin da. Hona hemen ezagunenak:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Griot Aldatu lotura Wikidatan