Pseudoscorpiones

Pseudoscorpiones
	Irudi gehiago
Sailkapen zientifikoa
Erreinua	Animalia
Azpierreinua	Bilateria
Filuma	Arthropoda
Klasea	Arachnida
Ordena	Pseudoscorpiones; De Geer, 1778

Pseudoscorpiones (euskaraz: «eskorpioi faltsu») araknido oso txikien ordena da. Euren pedipalpoak eskorpioien oso antzekoak dira, baina ez dira orden berekoak, ez baitute metasoma izeneko isatsik ez arantza pozoitsurik. 4.100 espezie inguru ezagutzen ditugu.

Pseudoeskorpioak gizakientzako onuragarriak dira, oro har, arropa larba, alfonbra kakalardo larbak, liburuxka, inurriak, akaroak eta euli txikiak harrapatzen dituztelako. Txikiak dira, eta oso gutxitan nabaritzen dira tamaina txikiagatik, ingurune askotan ohikoak izan arren. Jende askok pseudoeskorpioiak ikusten dituenean, bereziki etxeen barrualdean, kapar edo armiarma txikiekin nahasten ditu.

Eboluzioa

Ezagutzen den pseudoeskorpioi baten fosilik zaharrena 380 milioi urte ingurukoa da, Devoniarraren erdialde ingurukoa. Gaur egungoen antzeko ezaugarriak zituen. Dracohela deprehendor espezieko kidea zen, eta Panther Mountain Formazioan aurkitu diren ninfengatik ezagutzen dugu. Araknido gehienek bezala, pseudoeskorpioak oso gutxi aldatu dira agertu zirenetik, eta jatorrizko ezaugarri gehienak mantentzen dituzte^[1]^[2].

Pseudoescorpiones eta Arachnida arteko harreman filogenetikoak lausoak zaizkigu. Analisi molekularrek diote Arachnopulmonata izeneko kladokoak direla guztiak, eta eskorpioien klado-ahizpa direla elkarrekin^[3]^[4].

Devoniarreko fosilen ondoren, ia ez da ezagutzen beste pseudoeskorpioi fosilik 250 milioi urte baino gehiagoz, Kretazeoko anbar-fosilak agertu arte, guztiak familia modernoetakoak. Horrek iradokitzen du pseudoeskorpioien dibertsifikazio handiena garai horretan gertatu zela^[5]. Denbora-tarte horretako fosil bakarra Ukrainako Triasikoko Archaeofeaella da, duela 227 milioi urte inguru, gutxi gorabehera, Feaellidae familiako fosil bat dela iradokitzen duena^[6].

Ezaugarriak

Bere gorputzak bi eskualde edo tagma ditu, prosoma edo zefalotoraxa, eta opistosoma edo abdomena. Prosoma oskol gogor batek estaltzen du bizkarraldean, eta apendizeetako koxek sabelaldean. Prosoman, begi-kopuru aldakor bat aurkitzen da, zerotik (harpeko espezieetan, normalean) bi parerainokoa. Ziurrenik oso ikusmen txarra dute, eta ez dira gai izango irudirik ikusteko, soilik argitasuna eta iluntasuna bereizteko. Beste araknido guztietan bezala, hanka lokomotoreak, kelizeroak eta pedipalpoak prosoman txertatzen dira. Pseudoeskorpioiek beren pedipalpo indartsuak erabiltzen dituzte ehizatzeko. Ile mehe eta luzeak izaten dituzte, trikobotrio deritzenak. Edozein bibrazioren aurrean erreakzionatu egiten dute, eta animaliari mugitzen diren kanpoko ingurunearen berri ematen diote. Pedipalpoek, gainera, hodi pozoitsuak dituzte hatz batean edo bitan. Pozoia harrapakin ñimiñoak ehizatzeko erabiltzen dute. Pozoiak ez du inolako eraginik gizakiarengan. Pedipalpoen beste funtzioetako bat pseudoeskorpioiari bizkarra emanez gero bira ematen laguntzea da.

Pseudoeskorpioiak oharkabean pasatzen dira; izan ere, nonahikoak izan arren, ez dira ugariak, eta, gainera, txikiak dira (inoiz ez dute 8 mm baino gehiago izaten, eta 2 mm-tik hurbil egoten dira). Kolore gorrixkak edo marroiak izaten dituzte; batzuetan oso kolore ilunak izaten dira, baita beltzak ere. Ezagutzen dugun espezierekin handiena Ascension uharteko Garypus titanius da^[7], 12 milimetro neurtzen duena. Hala ere, batez beste 3 milimetroko tamaina dute.

Beste araknido batzuek bezala, kanpo-digestioa egiten dute. Harrapakina gerarazten diotenean, hainbat entzima botatzen dizkiote bertan, irensteko. Emaitza ahia likidoa denean, xurgatu egiten du.

Habitata

*Leptopeza flavipes* intsektua *Lamprochernes* espezie batekin polozoi gisa. Mugitzeko modu horri foresia deitzen zaio.

Lurrean bizi dira, eroritako harrien edo hostoen artean, eta zuhaitz azalen arrailetan. Zenbait formaren habitata itsasertzaren lerroa da, marearteko zonan.

Batzuetan, pseudoeskorpioiak beste animalia batzuei helduta ikusten dira (inurriak, erleak, kakalardoak edo euliak, adibidez), eta distantzia luzeak egiteko foresia garraiobide gisa erabiltzen dituzte.

Ugalketa

Ugalketa beste araknido mota batzuetan bezala egiten da. Arrak espermatoforoak (espermaz betetako zakuak) uzten ditu lurrean, eta, horren ondoren, emeak espermatozoideak xurgatzen ditu bere genital-irekiduratik^[8]^[9]^[10]. Espezie primitiboenetan, arrak zuzenean lurrean uzten du espermatoforoa, emerik egon gabe, eta, horren ondorioz, askotan, esperma-paketea alferrik galtzen da, eta horrek animaliari energia kentzen dio^[11]. Beste espezie batzuetan, arrak eme batekin topo egin arte itxaroten du. Espezie batzuetan, segizioaren dantza ere izaten da. Arrak eta emeak pedipalpotik heldu eta aurrera eta atzera egiten dute behin eta berriz.

Sailkapena

2023aren amaieran kalkulatutako genero kopurua:^[12]

Atemnidae Kishida, 1929 (21 genero, 194 espezie)
Bochicidae Chamberlin, 1930 (12 genero, 44 espezie)
Cheiridiidae Hansen, 1894 (9 genero, 81 espezie)
Cheliferidae Risso, 1827 (64 genero, 312 espezie)
Chernetidae Menge, 1855 (120 genero, 728 espezie)
Chthoniidae Daday, 1888 (54 genero, 909 espezie)
Feaellidae Ellingsen, 1906 (8 genero, 37 espezie)
Garypidae Simon, 1879 (11 genero, 110 espezie)
Garypinidae Daday, 1888 (21 genero, 94 espezie)
Geogarypidae Chamberlin, 1930 (2 genero, 81 espezie)
Gymnobisiidae Beier, 1947 (4 genero, 17 espezie)^[13]
Hyidae Chamberlin, 1930 (2 genero, 41 espezie)
Ideoroncidae Chamberlin, 1930 (15 genero, 86 espezie)
Larcidae Harvey, 1992 (genero 1, 15 espezie)
Menthidae Chamberlin, 1930 (5 genero, 12 espezie)
Neobisiidae Chamberlin, 1930 (34 genero, 748 espezie)
Olpiidae Banks, 1895 (24 genero, 211 espezie)
Parahyidae Harvey, 1992 (genero 1, espezie 1)
Pseudochiridiidae Chamberlin, 1923 (2 genero, 13 espezie)
Pseudogarypidae Chamberlin, 1923 (2 genero, 12 espezie)
Pseudotyrannochthoniidae Beier, 1932 (6 genero, 80 espezie)
Sternophoridae Chamberlin, 1923 (3 genero, 21 espezie)
Syarinidae Chamberlin, 1930 (18 genero, 125 espezie)
Withiidae Chamberlin, 1931 (37 genero, 170 espezie)
†Dracochelidae Schawaller, Shear & Bonamo, 1991 (genero 1, espezie 1)

Guztira 24 espezie, 471 genero eta 4.142 espezie deskribatu dira.

Kladograma

Benavides eta bere taldeak 2019an egindako sailkapena jarraituz, Harveyk 1992an egindako taldekatze klasikoarekin parekatuta^[14].

Ordena

Subordena

Infraordena

Parvordena

Superfamilia

Familia

Pseudoscorpiones

Palaeosphyronida

Dracocheloidea	†Dracochelidae

Heterosphyronida

Chthonioidea

	Pseudotyrannochthoniidae

	Chthoniidae

Homosphyronida

Epiochierata

Hemictenata

Mestommatina

Elassommatina

Erreferentziak

↑ (Ingelesez) Shear, William A.; Schawaller, Wolfgang; Bonamo, Patricia M.. (1989-10). «Record of Palaeozoic pseudoscorpions» Nature 341 (6242): 527–529. doi:10.1038/341527a0. ISSN 1476-4687. (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ digitallibrary.amnh.org (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ (Ingelesez) Lozano-Fernandez, Jesus; Tanner, Alastair R.; Giacomelli, Mattia; Carton, Robert; Vinther, Jakob; Edgecombe, Gregory D.; Pisani, Davide. (2019-05-24). «Increasing species sampling in chelicerate genomic-scale datasets provides support for monophyly of Acari and Arachnida» Nature Communications 10 (1): 2295. doi:10.1038/s41467-019-10244-7. ISSN 2041-1723. (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ (Ingelesez) «Arachnid monophyly: Morphological, palaeontological and molecular support for a single terrestrialization within Chelicerata | Request PDF» ResearchGate (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ (Ingelesez) Schwarze, Daniel; Harms, Danilo; Hammel, Jörg U.; Kotthoff, Ulrich. (2022-03-01). «The first fossils of the most basal pseudoscorpion family (Arachnida: Pseudoscorpiones: Pseudotyrannochthoniidae): evidence for major biogeographical shifts in the European paleofauna» PalZ 96 (1): 11–27. doi:10.1007/s12542-021-00565-8. ISSN 1867-6812. (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ (Ingelesez) Kolesnikov, Vasiliy B.; Turbanov, Ilya S.; Eskov, Kirill Yu.; Propistsova, Evgenia A.; Bashkuev, Alexey S.. (2022-09). Taylor, Paul ed. «First non‐amber Mesozoic pseudoscorpion from Upper Triassic deposits of eastern Europe, with a description of two new fossil subfamilies (Arachnida, Pseudoscorpiones, Feaellidae)» Papers in Palaeontology 8 (5) doi:10.1002/spp2.1466. ISSN 2056-2799. (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ «Agricultural Research Council -» www.arc.agric.za (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ «Pseudoscorpions of the World | Field Guide and Catalogues» museum.wa.gov.au (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ Weygoldt, Peter. (1966-09-30). «Spermatophore Web Formation in a Pseudoscorpion» Science 153 (3744): 1647–1649. doi:10.1126/science.153.3744.1647. (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ «What are pseudoscorpions? | Field Guide and Catalogues» museum.wa.gov.au (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ American Arachnological Society; Texas Tech University. Graduate School. (1973). The Journal of arachnology. [Lubbock, Tex.] : American Arachnological Society (kontsulta data: 2026-03-06).
↑ Pseudoscorpiones de Geer, 1778. 2023.
↑ Gymnobisiidae (Beier, 1947) Family: Western Australian Museum
↑ Benavides, Ligia R.; Cosgrove, Julia G.; Harvey, Mark S.; Giribet, Gonzalo. (2019-10-01). «Phylogenomic interrogation resolves the backbone of the Pseudoscorpiones tree of life» Molecular Phylogenetics and Evolution 139: 106509. doi:10.1016/j.ympev.2019.05.023. ISSN 1055-7903. (kontsulta data: 2026-03-06).

Kanpo estekak

Datuak: Q19119
Multimedia: Pseudoscorpiones / Q19119
Espezieak: Pseudoscorpiones

[1] (Ingelesez) Shear, William A.; Schawaller, Wolfgang; Bonamo, Patricia M.. (1989-10). «Record of Palaeozoic pseudoscorpions» Nature 341 (6242): 527–529. doi:10.1038/341527a0. ISSN 1476-4687. (kontsulta data: 2026-03-06).

[2] digitallibrary.amnh.org (kontsulta data: 2026-03-06).

[3] (Ingelesez) Lozano-Fernandez, Jesus; Tanner, Alastair R.; Giacomelli, Mattia; Carton, Robert; Vinther, Jakob; Edgecombe, Gregory D.; Pisani, Davide. (2019-05-24). «Increasing species sampling in chelicerate genomic-scale datasets provides support for monophyly of Acari and Arachnida» Nature Communications 10 (1): 2295. doi:10.1038/s41467-019-10244-7. ISSN 2041-1723. (kontsulta data: 2026-03-06).

[4] (Ingelesez) «Arachnid monophyly: Morphological, palaeontological and molecular support for a single terrestrialization within Chelicerata | Request PDF» ResearchGate (kontsulta data: 2026-03-06).

[5] (Ingelesez) Schwarze, Daniel; Harms, Danilo; Hammel, Jörg U.; Kotthoff, Ulrich. (2022-03-01). «The first fossils of the most basal pseudoscorpion family (Arachnida: Pseudoscorpiones: Pseudotyrannochthoniidae): evidence for major biogeographical shifts in the European paleofauna» PalZ 96 (1): 11–27. doi:10.1007/s12542-021-00565-8. ISSN 1867-6812. (kontsulta data: 2026-03-06).

[6] (Ingelesez) Kolesnikov, Vasiliy B.; Turbanov, Ilya S.; Eskov, Kirill Yu.; Propistsova, Evgenia A.; Bashkuev, Alexey S.. (2022-09). Taylor, Paul ed. «First non‐amber Mesozoic pseudoscorpion from Upper Triassic deposits of eastern Europe, with a description of two new fossil subfamilies (Arachnida, Pseudoscorpiones, Feaellidae)» Papers in Palaeontology 8 (5) doi:10.1002/spp2.1466. ISSN 2056-2799. (kontsulta data: 2026-03-06).

[7] «Agricultural Research Council -» www.arc.agric.za (kontsulta data: 2026-03-06).

[8] «Pseudoscorpions of the World | Field Guide and Catalogues» museum.wa.gov.au (kontsulta data: 2026-03-06).

[9] Weygoldt, Peter. (1966-09-30). «Spermatophore Web Formation in a Pseudoscorpion» Science 153 (3744): 1647–1649. doi:10.1126/science.153.3744.1647. (kontsulta data: 2026-03-06).

[10] «What are pseudoscorpions? | Field Guide and Catalogues» museum.wa.gov.au (kontsulta data: 2026-03-06).

[11] American Arachnological Society; Texas Tech University. Graduate School. (1973). The Journal of arachnology. [Lubbock, Tex.] : American Arachnological Society (kontsulta data: 2026-03-06).

[12] Pseudoscorpiones de Geer, 1778. 2023.

[13] Gymnobisiidae (Beier, 1947) Family: Western Australian Museum

[14] Benavides, Ligia R.; Cosgrove, Julia G.; Harvey, Mark S.; Giribet, Gonzalo. (2019-10-01). «Phylogenomic interrogation resolves the backbone of the Pseudoscorpiones tree of life» Molecular Phylogenetics and Evolution 139: 106509. doi:10.1016/j.ympev.2019.05.023. ISSN 1055-7903. (kontsulta data: 2026-03-06).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]