Orinoko

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Orinoko
Orinoco (es)
Orinico ciudad bilivar venezuela.jpg
Orinoko Venezuelako Ciudad Bolivar zeharkatzen.
Kokapena Venezuela Venezuela
Kolonbia Kolonbia
Luzera 2.140 km
Arroa 989.000 km²
Emaria 33.000 m³/s
Iturburua Cerro Delgado-Chalbaud, Amazonas estatua, Venezuela
Ibai ahoa Ozeano Atlantikoa
Cuenca del Orinoco.png
Orinoko Venezuelako Amazonas estatuan

Orinoko[1] (gaztelaniaz: Orinoco) Hego Amerikako ibairik luzeenetariko bat da, 2.140 kilometroko luzerarekin. Munduko hirugarren ibairik jariotsuena da, Amazonas eta Kongoren ondoren. Arroak, Orinoquia deitua, 880,000 km² du, %76.3 Venezuelan eta gainontzekoa Kolonbian.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kristobal Kolonek 1498ko abuztuaren 1ean bokalea ikusi zuen arren, Orinokoren iturria, Cerro Delgado-Chalbauden (1.047 m, 02°19′05″N 63°21′42″W / 2.31806°N 63.36167°W / 2.31806; -63.36167), Venezuela eta Brasilen arteko mugatik gertu dagoena, 1951 arte ez zen esploratua izan, hau da, 453 urte pasa eta gero.

Orinokoko delta eta Apure eta Meta ibaiadarrak, XVI. mendean Ambrosius Ehingerrek alemaniarrak esploratu zituen. Geroago, 1800 inguruan, Alexander von Humboldtek arroa esploratu zuen.

Hidrologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orinoko ibaiaren emaria 66 urtez (1923-1989) Puente Angosturan, Ciudad Bolívar baino 5 km gorago, neurtua izan da[2].Ikertutako arroa 907.313 km²-koa da, arro osoaren %87,3. Datu hauetan falta den ekarpenik garrantzitsuena Caroní ibaiarena da. Urteko batez besteko emaria 30.621 segundokoa da. Emari handiena abuztuan du (65.302 m³/s) eta txikiena martxoan (7.110 m³/s).

Orinoko ibaiaren batez besteko emariak (/s) Puente Angosturan (Venezuela) neurtuak
Datuak: 1923 eta 1989 artean

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orinokoren ibilbideak arku elipsoidal itxura du, Guyanako mendigunearen inguruan. Ibilbidea lau zatitan banatzen da:

Ibaiaren arroak bitxikeri bat du: Casiquiareko kanala, Orinokoren besoa dena, Negro ibaira isurtzen da. Hau Amazonasen ibaiadarra denez gero, Casiquiarekoa Orinoko eta Amazonasen arteko 'kanal naturala' da.

Ibaiadarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Orinoko Aldatu lotura Wikidatan