Orinoko

Orinoko Orinoco (es)
Orinoko Venezuelako Ciudad Bolivar zeharkatzen.
Kokapena	Venezuela Kolonbia
Luzera	2.140 km
Arroa	989.000 km²
Emaria	33.000 m³/s
Iturburua	Cerro Delgado-Chalbaud, Amazonas estatua, Venezuela
Ibai ahoa	Ozeano Atlantikoa

Orinoko Venezuelako Amazonas estatuan

Orinoko (gaztelaniaz: Orinoco) Hego Amerikako ibairik luzeenetariko bat da, 2.140 kilometroko luzerarekin. Munduko hirugarren ibairik jariotsuena da, Amazonas eta Kongoren ondoren. Arroak, Orinoquia deitua, 880,000 km² du, %76.3 Venezuelan eta gainontzekoa Kolonbian.

Historia

Kristobal Kolonek 1498ko abuztuaren 1ean bokalea ikusi zuen arren, Orinokoren iturria, Cerro Delgado-Chalbauden (1.047 m, 02°19′05″N 63°21′42″W), Venezuela eta Brasilen arteko mugatik gertu dagoena, 1951 arte ez zen esploratua izan, hau da, 453 urte pasa eta gero.

Orinokoko delta eta Apure eta Meta ibaiadarrak, XVI. mendean Ambrosius Ehingerrek alemaniarrak esploratu zituen. Geroago, 1800 inguruan, Alexander von Humboldtek arroa esploratu zuen.

Hidrologia

Orinoko ibaiaren emaria 66 urtez (1923-1989) Puente Angosturan, Ciudad Bolívar baino 5 km gorago, neurtua izan da.Ikertutako arroa 907.313 km²-koa da, arro osoaren %87,3. Datu hauetan falta den ekarpenik garrantzitsuena Caroní ibaiarena da. Urteko batez besteko emaria 30.621 m³ segundokoa da. Emari handiena abuztuan du (65.302 m³/s) eta txikiena martxoan (7.110 m³/s).

Orinoko ibaiaren batez besteko emariak (m³/s) Puente Angosturan (Venezuela) neurtuak
Datuak: 1923 eta 1989 artean

Geografia

Orinokoren ibilbideak arku elipsoidal itxura du, Guyanako mendigunearen inguruan. Ibilbidea lau zatitan banatzen da:

• Goiko Orinoko, 242 kilometrokoa.
• Erdialdeko Orinoko, 750 kilometrokoa.
• Beheko Orinoko, 959 kilometrokoa.
• Amacuroko Delta, 200 kilometrokoa.

Ibaiaren arroak bitxikeri bat du: Casiquiareko kanala, Orinokoren besoa dena, Negro ibaira isurtzen da. Hau Amazonasen ibaiadarra denez gero, Casiquiarekoa Orinoko eta Amazonasen arteko 'kanal naturala' da.

Ibaiadarrak

• Apure ibaia.
• Arauca ibaia .
• Atabapo ibaia.
• Caroní ibaia.
• Casiquiare kanala.
• Caura ibaia.
• Guaviare ibaia.
• Inírida ibaia.
• Meta ibaia.
• Ventuari ibaia.
• Vichada ibaia.