Hego Amerika

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Hego Amerika
South America (orthographic projection).svg
Azalera 17.840.000 km²
Biztanleria 404.903.000 bizt (2013)
Biztanle-dentsitatea 21,4 bizt./km²
Jentilizio hegoamerikar
Herrialdeak 12
Dependentziak 3
Hizkuntzak portuges, gaztelania, ingeles, nederlandera, frantses, kreole
Ordu-eremuak UTC-2-UTC-5
Hiri nagusiak São Paulo, Buenos Aires, Rio de Janeiro, Bogota, Lima

Hego Amerika Amerikaren azpikontinente bat da, 17.870.218 km² luze-zabal. Hego hemisferioan dago kokaturik parte handiena. Ozeano Barea eta Ozeano Atlantikoaren artean kokaturik dago. XVI. mendetik XIX. mendera, Espainia eta Portugalen menpe zegoen Hego Amerika guztia.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Hego Amerikako historia»

Nahiz eta adituek Hego Amerikako jatorrizko biztanleak Asiatik Ipar Amerikaren bitartez etorritako etorkinak zirela uste, Hego Amerikako amerindiarrek Lurra sortu zenetik bertan daudela sinesten dute.

Europarrek Amerika ikusi baino lehengo biztanleak politikoki egitamu ezberdinetan banatuta ziren, talde txikietatik inperio handietara. Kontinentean Amazonetan bizi ziren ehiztari tribuak eta Inka aurreratuak.

XVI. mendetik XIX. mendeko hasieraraino, ia Hego Amerika osoa Espainiak eta Portugalek okupatua zen. 1809an hasi zen Hego Amerikan independentzia lortzeko gudak, Chuquisacako iraultza izeneko matxinadarekin Goiko Perun. Orduan agertu ziren José de San Martín edo Simón Bolívar independentziaren heroiak.

XX. mendean Hego Amerikan diktadura eta kanpoko eraso politiko eta ekonomikoak pairatu behar zirenez, une latzak bizi ziren.

Gizartea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Hego Amerikako geografia»
Patagonia

Hego Amerikak 17.870.218 km² area ditu eta 34.500 kilometroko kostaldeak.

Orografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauxe dira kontinentearen eskualderik interesgarrienak:

Kostaldetan badaude uharte asko,

Hidrografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurraren ur gezatako %26a Hego Amerikan dago. Azpi-kontinenteak ibai multzo bi ditu:

Hego Amerikako ibai nagusiak honako hauek dira:

Hego Amerikako lakurik handienak hauek dira:

Herrialdeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beste herrialde baten menpeko lurraldeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.  Sao Paulo (BRA): 10.927.985 biztanle (metropoli-barrutiak 20.500.000).
  2.  Rio de Janeiro (BRA): 6.000.000 biztanle (14.000.000).
  3.  Buenos Aires (ARG): 2.776.138 biztanle (12.046.799).
  4.  Lima (PER): 6.872.766 biztanle (8.187.398).
  5.  Bogota (COL): 7.321.831 biztanle (7.881.156).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Hego Amerika Aldatu lotura Wikidatan