Kolonbia
| Kolonbiako Errepublika 'República de Colombia' |
|||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||
| Goiburu nazionala: Libertad y Orden (Askatasuna eta Ordena) |
|||||||
|
|||||||
.svg) |
|||||||
| Hiriburua (eta hiri handiena) |
Bogota 4°39′N 74°3′W / 4.65°N 74.05°WKoordenatuak: 4°39′N 74°3′W / 4.65°N 74.05°W |
||||||
| Hizkuntza ofiziala(k) | Gaztelania | ||||||
| Gobernua
Presidentea
Presidenteordea |
Errepublika presidentzialista Juan Manuel Santos Angelino Garzón |
||||||
| Independentzia - Aldarrikatua - Onartua |
Espainiatik 1810 uztailaren 20 1819 abuztuaren 7 |
||||||
| Eremua
• Guztira
• Ura |
1.141.748 km² (26.) % 8,8% |
||||||
| Biztanleria
Herritarra |
45.959.809[1] (29.) 42.888.592[1] 40 biztanle/km² (173.) kolonbiar |
||||||
| Dirua | Kolonbiako Pesoa (COP) |
||||||
| Ordu eremua • Udan (DST) |
UTC (UTC -5) Ez (UTC -5) |
||||||
| Interneteko domeinua | .co | ||||||
| Telefono aurrezenbakia | +57 |
||||||
Kolonbia, ofizialki Kolonbiako Errepublika, Hego Amerikako ipar-mendebaldean dagoen estatua da. Ekialdean Venezuela eta Brasilekin du muga, hegoaldean Ekuador eta Perurekin, iparraldean Ozeano Atlantikoarekin (Karibe itsasoa) eta mendebaldean Panama eta Ozeano Barearekin. Karibe itsasoan Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Jamaika, Haiti, Dominikar Errepublika eta Venezuelarekin ditu itsas mugak eta Ozeano Barean Panama, Costa Rica eta Ekuadorrekin[2]. Hiriburua Bogota da.
1.141.748 km²-ko azalera du eta 45.959.809 biztanle (2011ko zenbatespena)[1]. Beraz Hego Amerikako laugarren herrialderik handiena da, Brasil, Argentina eta Peruren ondoren, eta bigarren populatuena, Brasilen ondoren.
Eduki-taula |
[aldatu] Geografia
Kolonbia Hego Amerikako ipar-mendebaldean dago. 1.141.748 km²-ko azalera du, hots, Hego Amerikako laugarren handiena eta munduko 26.a.
[aldatu] Eskualde naturalak
Herrialdean sei eskualde natural bereizten dira: Andeetako eskualdea, Karibeko eskualdea, Orinocoko eskualdea, Amazonaseko eskualdea, Pazifikoko eskualdea eta Uharteetako eskualdea).
[aldatu] Mendiak
Mendirik altuenak Pico Cristobal Colón (5.775 m) eta Pico Simón Bolívar (5.775 m) dira, Sierra Nevada de Santa Martan daudenak.
Hauen ondoren Andeetako Nevado del Huila (5.750 m), Ritacuba Blanco (5.410 m), Nevado del Ruiz (5.321 m) eta Nevado del Tolima (5.216 m) mendiak ditugu.
[aldatu] Historia
- 1499an lehenengo espainiarrak iritsi ziren gaur egungo Kolonbiara, Alonso de Ojeda eta bere taldekideak Guajirako penintsulara heldu zirenean.
- 1819ko urtarrilaren 17an Simon Bolibarrek Kolonbiako errepublika aldarrikatu zuen.
- 1985eko azaroaren 13an Nevado del Ruiz sumendiak laba egotzi eta izozgune bat urtu zuen, luizi bat sortuz eta Armero herria (Andeetako eskualdea) estaliz, 23.000 hildako utziz.
[aldatu] Banaketa administratiboa
[aldatu] Departamenduak
Administratiboki Kolonbia 32 departamendu eta Hiriburu Barruti batean banaturik dago.
|
|
.svg){kind=small}
[aldatu] Hiri garrantzitsuenak
- Bogotá: 7.363.782 biztanle. (2010eko zenbatespena[3])
- Medellín: 2.343.049 biztanle.
- Cali: 2.244.639 biztanle.
- Barranquilla: 1.186.640 biztanle.
- Cartagena de Indias: 944.250 biztanle.
- Cúcuta: 618.310 biztanle.
- Soledad: 535.417 biztanle.
- Ibagué: 526.547 biztanle.
- Bucaramanga: 524.112 biztanle.
- Pereira: 457.103 biztanle.
- Soacha: 455.992 biztanle.
- Santa Marta: 447.857 biztanle.
- Villavicencio: 431.476 biztanle.
- Bello: 413.107 biztanle.
- Pasto: 411.706 biztanle.
[aldatu] Kultura
[aldatu] Hizkuntzak
Hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da, 1499an espainiarrek Mundu Zaharretik eramanda Kolonbian sartu zutena eta 500 urte baino gehiagotan zehar bertako hizkuntzak ordezkatu dituena. Hala ere herrialdean oraindik 65 mintzaira indigena existitzen dira, 1991an konstituzioaren bidez lehenengo aldiz ofizialki onartu zituztenak. Gaur egun biztanleen %3ak indigenak dira, eta horietatik 800.000-850.000 hiztun propioak dira.
Besteak beste, eta 2001eko datuen arabera, hauek dira hiztunen kopuruak eta euren geografia:
- Arawak: 140.000 baino gehiago La Guajiran, 8.500 inguru Vichadan eta 1.000na baino gutxiago Casanare, Amazonas eta Vaupés-en.
- Chibcha: 30.000 inguru Magdalenan, 10.000 bat Norte de Santanderren eta 1.000 bat Chocó-n.
- Ketxua: 19.000 hiztun inguru Caucako departamenduan bizi dira eta bakan batzuk, zehaztu barik, Putumayo eta Nariñon, beti ere herrialdeko hegoaldean eta Andeetako inguruneetan.
[aldatu] Literatura
Gabriel Garcia Marquez (1927) kolonbiar idazle ezagunena da.
[aldatu] Beste batzuk
Aipatzekoak dira Fernando Botero (1932) eskultorea, Sergio Cabrera (1950) eta Victor Gaviria (1955) zinema zuzendariak eta Juanes (1972) eta Shakira (1977) abeslariak, besteak beste.
[aldatu] Hedabideak
- El Tiempo eta El Espectador egunkariak.
[aldatu] Zientzia
- Manuel Patarroyo (1947-), medikua.
[aldatu] Erreferentziak
- ↑ a b c Departamento Administrativo Nacional de Estadística 2011ko maiatzaren 3an kontsultatua
- ↑ Tratados Internacionales limítrofes de Colombia
- ↑ Censo General 2005: Proyección población 2010
[aldatu] Kanpo loturak
- (Gaztelaniaz) Gobernuaren webgune ofiziala
- (Euskaraz) Cauca barrutiko indigenei buruzko artikulua Argia astekarian (2009-01-25)
