1905eko Errusiako Iraultza

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
1905eko Errusiako Iraultza
Bloody sunday.jpg
Igande Odoltsuaren manifestariak
Data 19051908
Lekua Errusiar Inperioa
Emaitza Iraultzaileen porrota. Nikolas II.a Errusiakoak boterea mantendu zuen
Urriko manifestua
Gudulariak
 Errusiar Inperioa
  • Armada inperialaren soldadu erregezaleak
  • Okhrana inteligentzia zerbitzua
  • Errusiako alderdi moderatu eta kontserbadoreak
  • Ehun Beltzak
  • Errusiar aristokrazia eta enpresaburuak

Socialist red flag.svg Iraultzaileak

1905eko Errusiako Iraultza matxinada jendetsua izan zen, Errusiar Inperioan hedatu zen. Batzuetan gobernuaren aurkako erasoak egin zituzten baina beste batzuetan ez zuten helburu finkorik: terrorismo, langileen grebak, nekazarien matxinadak eta altxatze militarrak izan ziren. Iraultzaren ondorioz, Inperioan monarkia konstituzional bat ezarri zen, Inperioko Dumak kontrolatuta.

San Petersburgoko langileek Nikolas II.a Tsarrari egindako eskakizuna≪Jauna! Gu San Petersburgoko langileak, gure emazteak, gure seme-alabak eta baliabiderik gabeko gure adinekoak zugana gatoz, Tsar, justizia eta ulerkorra izan zaitezen eskatzeko. (...).

O, Tsar!, 300.000 gizaki baino gehiago gara, baina hori itxura besterik ez da, ez baitaukagu inolako giza eskubiderik. (...): Errusia oso zabala da, eta behar handiak ditu; hori dela-eta, ezin daiteke burokratez soilik osatutako gobernu baten bidez zuzendu. Guztiz beharrezkoa da herriak gobernuan parte hartzea, hark baitaki zer-nolako beharrak dituen.

(...) Eman ezazu bide, horretarako, Biltzar Konstituziogilea hautatzeko, sufragio unibertsalaren bidez.≫

1905eko urtarrilak 21

Jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendearen hasieran, Errusian indarrean zegoen sistema politikoa monarkia absolutua zen. Tsarrak botere guztiaren jabe zen eta nahiz eta parlamentu bat egon (Duma) ezin zion Tsarrari aurka egin. Erregimenaren aurka zeudenei polizia politikoak gogortasun handiz jazartzen zituen.

Ekonomia nekazaritzan oinarritua zegoen, biztanleriaren %80a nekazaria zen. Erabiltzen zituzten tresnak oinarrizkoak ziren eta landa-eremuak aberatsen eskuetan zeuden. Horren ondorioz, nekazariak miserian bizi ziren.

XIX. mendearen hasieran, industrializazio ahul bat izan zen eta horrek proletalgoa sortzea eragin zuen.

XIX. mendeko azken urteetan hainbat indar politiko klandestino sortu ziren:

  • Alderdi sozialista iraultzailea, nahiko moderatua eta Kerensky buru zuena.
  • Alderdi demokrata konstituzionalista, monarkia parlamentarioa ezarri nahi zuen.
  • Mentxebikeak, sistema politiko liberal sozialista bat nahi zuten.
  • Boltxebikeak, Lenin buru zutela, proletalgoaren diktadura ezarri nahi zuten.

1905.urtean, Japoniaren aurkako gerra galdu egin zuten eta horren eta krisi ekonomikoaren ondorioz, matxinada ugari eragin zituen.

Iraultza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egoera horren aurrean, jendea atsekabeturik, kalera atera zen. Tsarraren egoitza zen San Petesburgoko neguko jauregiaren aurrean manifestazio baketsuak antolatu ziren. Poliziak ordea oso bortizki oldartu zen manifestarien kontra hildako ugari eraginez, egun hori Igande Odoltsua izenarekin ezaguna da.

Ondorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Protesta baketsuen aurrean erregimenak erabilitako bortizkeriak jendea oraindik gehiago haserrarazi zuen. Egoera berri honen aurrean tsarra zenbait kontzesio egitera behartuta aurkitu zen, tsarraren "esku zabaltasun" hau Manifestu Inperiala deritzan dokumentuan bildu zen. Bertan hainbat eskubide zibilen aitortza eta Duma gizonezkoen sufragio unibertsalez aukeratzeko bezalako neurriak biltzen ziren. Tsarrak ez zuen bere hitza bete eta ezerezean gelditu ziren aipatu neurriak.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errusiako Iraultza

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: 1905eko Errusiako Iraultza Aldatu lotura Wikidatan


Historia
Errusia
Artikulu hau Errusiako historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.