Jump to content

«Subdukzio»: berrikuspenen arteko aldeak

836 bytes added ,  Duela 2 urte
ez dago edizio laburpenik
Orokorrean, konposizio kimikoa dela eta, [[Lurrazal ozeaniko|lurrazal ozeanikoa]] kontinentala baino dentsoagoa da. Lurrazal ozeanikoa arroka mafiko eta ultramafikoz eratua dago, hala nola, gabroz, dunitaz eta basaltoz (burdina, magnesio, kromo eta beste elementu pisutsuetan aberatsak direnak); hortaz, [[Lurrazal kontinental|lurrazal kontinentala]]<nowiki/>rekin konparatuta, askoz pisutsuagoa da ozeanikoa. Lurrazal kontinentala bitarteko arrokez eta arroka azidoez eratua dago, adibidez, andesitaz, granitoz eta erriolitaz (sodio, potasio eta aluminioan aberatsak direnak).
<br />
 
[[Fitxategi:Oceanic-oceanic convergence Fig21oceanocean.gif|thumb|plaka ozeaniko-plaka ozeaniko]]
 
== Subdukzio motak ==
 
Lehen esan bezala subdukzio eremuetan bi plakek elkar jotzen dute, eta haietako bat tolestu eta bestearen azpian sartzen da subdukzio bat sortuz, eta mantuan hondoratzen da azpiko plaka.  Segun eta ze plakek egiten duten talka, hiru subdukzio mota bereizten dira:
[[Fitxategi:Oceanic-oceanic convergence Fig21oceanocean.gif|thumb|plaka203x203px|Plaka ozeaniko-plakaPlaka ozeaniko]]
 
<br />
[[Fitxategi:Oceanic-oceanic convergence Fig21oceanocean.gif|thumb|Plaka ozeaniko-ozeaniko]]
'''Plaka ozeaniko-Plaka ozeaniko:'''
[[Fitxategi:Oceanic-continental convergence Fig21oceancont.gif|thumb|plakaPlaka ozeaniko-plakaPlaka kontinental|205x205px]]
Bi [[Plaka ozeanikoa|plaka ozeanikok]] talka egiten dutenean, magmak sortzen dira. Magma horiek hondoratzen ez den plakan sortutako arrakaletatik gora egitean, sumendiak era ditzakete. Sumendi horiek itsas mailatik gora igotzen badira, sumendi-uhartez osatutako arku bat eratzen dute.
 
 
Kasu honetan bi plakak trinkoak direnez, plaka bat ez da mantura hondoratzen eta bi plakak talka egiten dute. Talka honen ondorioz, mendikateak sortzen dira.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Plaken tektonika|hizkuntza=en|url=https://www.slideshare.net/iribar/plaken-tektonika-27181272|aldizkaria=www.slideshare.net|sartze-data=2018-12-02}}</ref>
[[Fitxategi:Continental-continental convergence Fig21contcont.gif|thumb|plaka207x207px|Plaka kontinental-plakaPlaka kontinental]]
 
 
== Subdukzio-angelua ==
[[Fitxategi:Nasa anden.jpg|thumb|Andeak|286x286px]]
Litosfera ozeanikotik [[astenosfera]]<nowiki/>ra dagoen subdukzio-angelua plaken dentsitatearen araberakoa da. Ozeano Bareko zati batzuetan, litosfera zaharra da, 160 milioi urte baino gehiago baititu eta, orokorrean, mantura 90º inguruko angeluaz hondoratzen da. Bestalde, litosfera ozeaniko gaztea bero dago eta flotatu egiten du; horrenbestez, angelu txikiaz subduzitzeko joera du.
 
 
 
Angelu baxuen ondorioz, hondoratzen den plakaren eta gainezartzen den plakaren arteko interakzioa handiagoa da. Horregatik, inguru hauetan, lurrikarak eremu txikiago batean ematen dira, hau da, lurrikara handiak sarritan gertatzen dira. Kasu honen adibide dira [[Andeak]].<ref>{{Erreferentzia|izena=Tarbuck, Edward|abizena=J.|izenburua=Ciencias de la tierra una introducción a la geología física|argitaletxea=Pearson Educación|data=2005|url=https://www.worldcat.org/oclc/63530910|edizioa=8a ed|isbn=8420544000|pmc=63530910|sartze-data=2018-11-29}}</ref><br />
 
Subdukzio plakek orogenia eragin dezakete irla ozeanikoak, meseta ozeanikoak eta sedimentuak muga konbergenteetara eramanez. Askotan, materiala ez da subduzitzen plakaren gainerako zatiarekin, kasu horietan, kontinente aldera handiagotzen da eraketa exotikoak sortuz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Encyclopedia of environmental change|url=https://www.worldcat.org/oclc/874029767|isbn=9781446264881|pmc=874029767|sartze-data=2018-11-29}}</ref>
[[Fitxategi:Alpenrelief 01.jpg|thumb|201x201px|Alpeak]]
 
Gailentzen den kontinentearen eta material ozeanikoen arteko talkak eragin gabe ere eragin dezake orogenia subdukzioak. Plaka kontinente baten azpiko angelu baxu batean subduzitzen denean, plakak nahikoa trakzio izan dezake plaka kontinentalaren behealdean gaineko plakan fenomeno desberdinak eragiteko.
 
<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Orogenia|hizkuntza=eu|data=2018-07-07|url=https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Orogenia&oldid=6374204|sartze-data=2018-12-02|encyclopedia=Wikipedia, entziklopedia askea.}}</ref>Orogeniaren adibideak, tradizionalki ezagutzen direnak, [[Fanerozoiko|Fanerozoikoan]] sortuak dira: orogenia kaledoniarra, orogenia herziniarra eta orogenia alpetarra. Azkeneko hau duela 62 milioi urte inguru hasi zen, eta oraindik ez da gelditu. Orogenia honen ondorioz, mendikate ugari sortu ziren: [[mendikate Betikoak]], [[Kantauriar mendikatea]], [[Pirinioak]], [[Alpeak]], [[Apeninoak]]...<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Orogenia Alpina|hizkuntza=es|data=2018-10-21|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Orogenia_Alpina&oldid=111439180|sartze-data=2018-12-02|encyclopedia=Wikipedia, la enciclopedia libre}}</ref>
 
<br />
 
== Erreferentziak ==
<references />
17

edits