Himalaia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Himalaiaren mapa topografikoa
Himalaiaren airetiko bista. Everest ageri da erdialdean.
Satelitetiko bista.

Himalaia[1] Asiako hego-erdialdeko mendikate bat da, Bhutanen, Txinan, Nepalen, Tibeten eta Indian zehar hedatzen dena. Mendebaldetik ekialdera 2600 km eta iparraldetik hegoaldera 350 km dituen arku bat osatzen du. Izena sanskritotik datorː hima (elurra) + ālaya (bizilekua); hau da, «elurraren bizilekua» esan nahi du hitzez hitz.

Munduko mendikaterik altuena da, 8000 metrotik gorako 14 gailur dituenez. Everest (8844 m) da haietarik altuena, bai eta mundu osoko gailurrik altuena ere.

Himalaiaren eraketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Himalaia duela 5 milioi urte hasi zen sortzen, aro tertziarioan, eta plaken tektonikaren teoriaren arabera, antzinako Gondwana eta Eurasia kontinenteen arteko talkaren ondorioz eratu zen.

Tradizionalki Himalaiaren barnean sartzen dira Karakorum mendikatea, Tibeteko Transhimalayako mendiak eta baita mendi aurrehimalaiarrak (Siwaliks), Himalaia Indiako lautadetatik banatzen dituztenak. Zorrotzagoak izanez gero, gaur egungo geografoek Himalaia eta Karakorum desberdintzen dituzte. Karakorum Himalaiaren ipar-mendebaldean dago eta berezko ezaugarri geologikoak dituen mendikatea da.

Zortzimila metro baino gehiago dituzten 14 gailurretatik lau Karakorumean daude:

  • K2, Chogori (Qogir, pinyin ortografian) eta Godwin Austen izenez ere ezagutua, 8611 m.
  • Broad Peak edo Falchan Kangri, 8047 m.
  • Gasherbrum I edo Hidden Peak, 8068 m.
  • Gasherbrum II, 8035 m.

Himalaiako geografia politikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Himalaian hainbat herrialde dago. Karakorumaren iparraldeko isurialdea Txinako Xinjiang eskualdeari dagokio. Hegoaldekoa, berriz Pakistani. Ekialdeko ertzean Kaxmir eskualdea dago, 1947. urtetik Pakistanen eta Indiaren arteko liskarrak sortu dituena. Zentzu hertsian Himalaia denaren iparraldeko isurialdea Tibeti dagokio, Txinak okupatutako lurraldea, eta hegoaldea Pakistan, India, Nepal eta Bhutan artean banatzen da.

Iparraldean dauden etniak nagusiki mongoloideak dira, budistak erlijioz. Hegoaldean, ostera, etnia eta kultura aurki daitezke (Nepalen bertan 19 etnia nagusitik gora desberdin daitezke). Nagusiki musulmanak dira mendebaldean eta hinduistak erdialde eta ekialdean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Himalaia Aldatu lotura Wikidatan