Iliada

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Iliada
Akhilleus Patroklos Antikensammlung Berlin F2278.jpg

Akiles Patroklo artatzen, K. a. 500 aldean

Egilea Homero (K. a. 850-750)
Generoa Epopeia
Datuak
Jatorrizko izenburua Ἰλιάς / Iliás
Jatorrizko hizkuntza Antzinako greziera
Herrialdea Antzinako Grezia
Euskaraz
Izenburua Iliasena[1]
Itzultzailea Salbador Barandiaran
Argitaratzailea Talleres Tipográficos de las Escuelas Profesionales de Jesús Obrero (1956)

Iliada (antzinako grezieraz: Ἰλιάς, Iliás) K. a. IX. mende inguruko greziar epopeia da. Betidanik Homerok idatzia dela uste izan bada ere, teoria asko dira Iliada-ren egileari buruz. Dena dela, mendeetan zehar ahoz aho gordetako kontakizuna izan zen, Homerok jaso zuena; Homeroren garaiaren aurreko esapide eta hitz ugari daudenez, teoria hori onartua izan da. 15.537 bertsoz dago osatua, hexametro daktilikotan onduak, eta 24 rapsodatan banatua. Lanaren izena Troiaren izen grekotik eratorria da: Ilion.

Hel egitea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iliada hel egite honekin hasten da:

Μῆνιν ἄειδε, θεὰ, Πηληιάδεω Ἀχιλῆος
οὐλομένην, ἣ μυpί’ Ἀχαιοῖς ἄλγε’ ἔθηκε,
πολλὰς δ’ ἰφθίμους ψυχὰς Ἄϊδι προῒαψεν
ἡρώων, αὐτοὺς δὲ ἑλώρια τεῦχε κύνεσσιν
οἰωνοῖσί τε πᾶσι· Διὸς δ’ ἐτελείετο βουλή·

« Ialki ezazu, Urtzemel Akile Pelesemearen erresumiña,
Akayar-entzako beñolako atsekabe samiñen iturburu izan zana.
Aideren zokondo barrenera gizagazte mardul aunitzen gogoak igorri zituna,
eren illotzak zakur egaztien sarraskitzat biurtu zituna:
Ala, ordea, Tzeu urtzi uzabaren asmaketa betetzen zala[2][1] »

Gertakizuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iliada-k Troiako gerrako azken 51 egunetan gertatua kontatzen du eta Akiles greziar heroia du protagonista. Greziar indarrek, Agamemnon buru dutela, hiria setiaturik dute, Menelaoren emazte Helenaren eta Paris Troiako printzipe maitalearen bila. Agamemnonek esklabo bat lapurtu dio Akilesi: Briseida. Akiles haserretu eta gudulekutik alde egiten du, eta akeiarren (greziarren) ostea ahulduta uzten du. Baina, Akilesen laguna Patroklo hiltzen denean haren haserrea areagotu eta gudulekura itzultzea erabakitzen du. Jainkoen eta gizonen ekintzak nahasten dira bertan.

Eragina[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aro klasikoko greziarrek eta ondorengo belaunaldiek Homeroren Iliada eta Odisea Antzinako Greziako literatura-iturri nagusitzat hartu eta greziar pedagogiaren oinarri gisa erabiliak izan ziren. Gerora ere, Odisea eta Iliada literatura unibertsaleko abiapuntutzat jo eta historia osoko literatura-lan garrantzitsuenetan kokatu dira, egun ere indarrean dauden errukia, maitasuna eta beste zenbait baloreren berri emanez. Herra, mendekua, nostalgia, patua eta ospea dira olerkian agertzen diren beste zenbait kontzeptu. Bestalde, garrantzi historiko handikoa da, Mizenastar zibilizazioaren ezaugarri asko ezagutzera ematen baititu.

Salbador Barandiaranek itzuli zuen euskarara, eta 1956an argitaratu zen, Iliasena izenburuarekin[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c   ILIASena, la Ilíada en euskera. Invocació., De Troia a Ítaca, Detroiaaitaca.wordpress.com, https://detroiaaitaca.wordpress.com/2010/11/13/iliasena-la-iliada-en-euskera-invocacio// .
  2. Salbador Barandiaranen itzulpena, Talleres Tipográficos de las Escuelas Profesionales de Jesús Obrero, 1956.
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Iliada Aldatu lotura Wikidatan