Kristal-habitu

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Mineralogian, kristal-habitua, kristal bat edo gehiagoren kanpoko itxura karakteristikoa da. Kristal baten habitua, honen itxura orokorraren eta kristalografikoaren deskribapena da, horrez gain, zein nolako garapena duen ere esaten digu.

Habitua ezagutzeak mirenala zein den jakiteko baliagarria da. Mineralaren arpegiak oso garatuak daudenean, mirenalen kantitatea txikia denean gertatzen den bezala, euhedrikoa deritzo. Arpegiak partzialki garatuak dituenean subehuedrikoa eta garatu gabeak dituenean, berriz, anhedrala. Kuartzo kristalaren ardatz nagusiak, normalean, sei aldeko prismaren habitua du, non arpegiak paraleloak eta kontrakoak diren. Agregatuak kristal indibidualez osatu daitezke, hauek pikor euhedral edo anhedralak izanez. Agregatuan kristal hauek duten antolaketa mineral batzuen ezaugarri propioa izan daiteke. Adibidez, amiantoaren isolaketan erabiltzen diren mineralak habitu fibratua izaten dute, fibra fin askoren masas osatzen dena.[1][2]

Habituan eragiten duten faktoreak honakoak dira: bi kristal edo gehiagoren konbinazioa; garapenean zehar hartutako inpurutasunak; kistalen maklak eta honen garapen baldintzak (presioa, tenperatura...); eta garapen espezifikoen tendentziak, hala nola, estriazio garapena. Kristal bereko sistemetako mineralak ez dute habitu bera aurkeztu beharrik, mirenal batzuen habitua oso berezia da bere barietate eta lokalizazioarengatik, adibidez, zafiro gehienak kanoi formako kristal luzeak osatzen dituzte, baina Montanan aurkitutakoak kristal tabulatu sendoak osatzen dituzte. Normalean bigarren habitua errubietan bakarrik ikusten da, nahiz eta biak mineral beraren barietateak diren, korindoiarenak zehazki.[1]

Zenbait mineralen beste mineral existenteak ordezkatu ditzazkete hauen habitua mantenduz, prozesuari pseudomorfismo aldaketa deritzo. Honen adibide klasikoa tigre begi kuartzoan, krokidito amiantoa silizio dioxidoarengatik aldatzen dena. Kuartzoek normalean kristal prismatikoak osatzen dituzten bitartean, tigre begi kuartozan krokidito amiantoaren habitu fibrosoa mantentzen da.

Kristal habituen izenak honetatik eratortzen dira:

Kristalen arpegiak nagusiak direnean (prismatikoak, piramideak eta pinakoideak). Kristal formakoak (kubikoa, oktaedrala eta dodekaedrikoa). Kristalen agregatuak (fibrosoak, botrioidala, erradiantea eta masiboa). Kristal itxura dutenak (foliatuak, dentritikoak, azikularrak, lentikularrak, tabularrak eta zorrotzak).

Kristal habituen zerrenda:[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Habitua[3][4][5] Irudia Deskribapena Adibideak
Azikularrak
Natroliteinde1.jpg
Orratz antzekoa, finak eta/edo zorrotzak Natrolita, Rulita[6]
Amidalak
Cupriferous amygdaloidal basalt (Mesoproerozoic, 1.05-1.06 Ga; Keweenaw Peninsula, northern Michigan, USA) (16691110994).jpg
almendra itxurakoak Helaundita, zirkon subehudrala
Zorrotzak
Actinolite-247712.jpg
zorrotza, fina eta berdindua aktionita eta kianita
Botrioidala, globularra
Malachite, azurite (Maroc).jpg
mahats itxurakoa, masa hemisferikoa hemanita. pirita, malakita
kolumnarra
Gypse - sélénite (Mexique).JPG
fibren antzekoa, luzeak eta prisma finez osatuak. kaltzita, selenita
Coxcomba
Marcasite-es18a.jpg
kristal ahul eta tabulatuez osatutako agregatua barita, markasita
Kubikoa
Pyrite Cubes.JPG
kubo itxura du pirita, halita, galena
Dentridikoa edo adarkatua
Cerussite-114274.jpg
zuhaitz itxura dute, direkzio bat edo gehiagotan adarkatzen dira kuprea, magnesita
Dodekaedrikoa
Garnet cut.JPG
dodekaedro erronbiko itxura Granatea
Drusa
Apophylliteinde.jpg
Azal laua edo ganbil samarra estaltzen dute. ubarobita, malakita, azurita, kuartzoa
Enantiomorfoa
Gypsum-251119.jpg
irudi islatu itxura duen habitua. kuatzoa, plagioklasa, estaurolita
Equant
Natroapophyllite-4jg12a.jpg
Iia kubo itxura dute olibinoa, granatea
fibrosoa
Olmiite-Bultfonteinite-240563.jpg
prisma oso finak serpentina taldea
kapilarra
Millerite in geode (Hall's Gap, Kentucky, USA).jpg
ile itxurakoak, oso finak zeolitak
foliatua
Lepidolita.jpeg
kapetan osatutako egiturak mika, muskobita, diorita
granularra
Mineraly.sk - bornit.jpg
Anhedral agregatuez osatua bornita, olibinoa, scheelita
hemimorfikoa
HemimorphiteMexique.jpg
bi aldiz bukatutako kristalak, bi itxura ezberdineko amaierak izanik hemimorfita, elbaita
hexagonala
Corundum-53802.jpg
hexagono itxurakoak, 6 aldekoak kuartzoa, kankesita
Tolba kristalak
Bismuth crystal.jpg
kubo itxurakoak, baino kanpoko aldearen garapena azkarrago ematen denez, konkabitateak osatzen dituzte Halita, kaltzita
Mamilarra
Malachite 2(République Démocratique du Congo).jpg
bular itxura dute: esfera partzial itxura duten zatiak elkartzen dira. malakita, hemanita
Masiboa
Turquoise with quartz.jpg
Itxurarik gabekoa. Limonita, kanabarra.
Nodularra
Quartz-282339.jpg
esfera formen deposituak pertuberantzia irregularrekin kaltzedonia eta geoda batzuk
Oktaedrala
Rough diamond.jpg
zortzi aldeko oktaedroa osatzen dute diamantea, magnetita
Tabularrak
Wulfenite mexique.jpg
taula itxurako egitura lauak osatzen dituzte waulfenita
Plumosak
Aurichalcite-Rosasite-249249.jpg
luma itxurako eskalak osatzen dituzte aurikaltzita, boulangerita
Prismatikoak
Tourmaline02.jpg
arpegiak oso garatuak dituzte, luzeak dira turmalita
Pseudo-hexagonalak
Aragonite 2 Enguidanos.jpg
hexagono itxura senidetze ziklikoa dela eta. aragonita, krisoberilita
Dibergenteak
Pyrite-200582.jpg
irteera erradial bat erakusten dute puntu zentral batetik wabelita, pirita
Koloformea
Mottramite-Cuprite-133541.jpg
botroidalen antzekoa, giltzurrun itxurako mases osatua dago hematita, pirolusita
Retikulatua
Cerusitetsumeb.jpg
sare itxurako egiturak osatzen dituzte zerusita
Lentikularra
Roses des Sables Tunisie.jpg
erradial larrosa itxurako agreagatuak gipsuma, barita
Esfenoideak
Titanite crystals on Amphibole - Ochtendung, Eifel, Germany.jpg
ziri forma izaten dute esfena
Estalaktikoak
Malachite-mals03a.jpg
estalaktiten itxurako egiturak osatzen dituzte, zilindrikoak edo kono itxurakoak kaltzita, goetita, malakita
Izartuak
Pyrophyllite-118706.jpg
izar itxura izaten dute, erradialak dira piropilitak

aragonitak

Estriatua
Pyrite-43055.jpg
Hau ez da habitu bat bera bakarrik, baizik eta mineral batzuen zenbait aurpegi kristal batzuetan hazten diren lerroen baldintza tourmalita, pirita, kuartzoa, feldespatoa
tetrahedralak
Tetrahedrite-Chalcopyrite-Sphalerite-251531.jpg
tetraedo itxura duten kristalak tetraedrita, magnetita
gari grabillak
Stilbite-20450.jpg
eskuz jasotako gari grabilen antzeko itxura duten agregatuak estilbita

Ikusi gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b   1937-, Klein, Cornelis, (2008), Minerals and rocks : exercises in crystal and mineral chemistry, crystallography, X-ray powder diffraction, mineral and rock identification, and ore mineralogy (3rd ed. argitaraldia), Wiley, ISBN 9780471772774, https://www.worldcat.org/oclc/152561689 .
  2.   1941-, Wenk, Hans-Rudolf, (2004), Minerals : their constitution and origin, Cambridge University Press, ISBN 9780521529587, https://www.worldcat.org/oclc/50511051 .
  3.   DESCRIPTIVE CRYSTAL HABITS, http://www.galleries.com/minerals/property/habits.htm. Noiz kontsultatua: 2017-11-30 .
  4.   Crystal Habit, 2009-04-12, https://web.archive.org/web/20090412012420/http://www.khulsey.com/jewelry/crystal_habit.html. Noiz kontsultatua: 2017-11-30 .
  5. (Ingelesez)  Crystal Habit | Gemstone Buzz, http://www.gemstonebuzz.com/habit. Noiz kontsultatua: 2017-11-30 .
  6.   Hanaor, Dorian A. H.; Xu, Wanqiang; Ferry, Michael; Sorrell, Charles C. (2012-11-15), «Abnormal grain growth of rutile TiO2 induced by ZrSiO4», Journal of Crystal Growth (Supplement C): 83–91, doi:10.1016/j.jcrysgro.2012.08.015, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022024812005672. Noiz kontsultatua: 2017-11-30 .