Lüküze

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Lüküze
Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Luxe - Place.jpg
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Nafarroa Beherea
Herria Lüküze-Altzümarta
Koordenatuak 43° 21′ N, 1° 04′ W / 43.35°N,1.07°W / 43.35; -1.07Koordenatuak: 43° 21′ N, 1° 04′ W / 43.35°N,1.07°W / 43.35; -1.07

Lüküze Lüküze-Altzümarta udalerriko herriburua da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek, Altzümarta gabe, 1842 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Herritarrei "lüküztar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 36 km daude.

Izenaz[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dokumentazio historikoan lekuizen hau forma desberdinetan agertzen da: Luxa (XII. mendean), Sancta Maria de Lucse (1160an), Luc (1249an), Lucxa (1264 an), Luxa (1264an), Luixe (XIII. mendean Baionako kartularioan), Lucxa (1384an), Nostre-Done de Lucxe (1472an Okzitaniako Bastidaxarreko notarioen idazkietan) eta Lixe (1650ean).[1] Jean-Baptiste Orpustan adituak latinezko lucu ("baso (sakratu)") hitzetik eratorria dela uste du. Okzitaniako Luc edota Herrialde Katalanetako Lluc lekuizenekiko jatorri berbera izango luke.

Eskualde honetan hainbat kasutan gertatzen den bezala, etxe noble edo jauregi batek zeukanetik eman zitzaion izena herriari.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Barhoa izenekoan kokatuta dago. Herriaren mugak hauexek dira: iparraldean Altzümarta udalkidea; ekialdean hurbilen duen herria dago, Garrüze Amiküzeko burua izan zena eta Donejakue Bidean puntu gakoetakoa; hegoaldeko muga Algeruko errekak marrazten du, Bithiriñako lurretatik bereiziz; aldiz, mendebaldekoa, Behauzerekikoa, Laharminako errekak egiten du.

Aipatu herri guztiak amikuztarrak dira.

Orografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria bera 100 mtik pasatzen bada, bere lurren barruan garaiera handiagoak lortzen dira, batez ere D 14 errepidetik hegoaldera:

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berezko udalerri gisa ageri den erroldei dagokienez, 1793koan 285 biztanle zituen eta desagertu baino lehenagoko 1836koan 332. INSEEren datuak dira; fusioaren osteko udalerriaren datuak jakiteko, ikus Lüküze-Altzümarta.

Errepideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Departamendu mailako errepide bat, D 14 (Donapaleu-Hazparne lotura burutzen duena) herriaren hegoaldetik pasatzen da. Auzo-bide batzuek iparralderantz jotzen dute, Altzümartara (IE) nahiz Behauzera (IM).

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Charles de Luxe berezko azken kontea 1607an hil ondoren, aliantzen bidez frantziar noble-etxe batzuen menpean egotera pasatu zen. XVIII. mendean konterri hau Montmorencytarren pean ageri da.

Udalerri-aldaketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1842 arte herri honek udalerri propioa izan zuen. Urte horretan Altzümartarekin fusionatu zen; harrezkero Lüküze-Altzümartako udalburua da.

Eraikin eta monumentu historikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura eta hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen lanbideak. Azken urteotan, Amiküze osoan bezala, industria sektorea ere garatu dira.

Lüküztarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Geografia
Nafarroa Beherea
Artikulu hau Nafarroa Behereko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Wikiatlasa