Supererraldoi urdin

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Hertzsprung-Russell diagraman adierazitako masa ezberdinetako izarren eboluzioa. Supererraldoi urdina SGAz bezala adierazia dago, urdinez 15 eguzki masako masa duen eboluzioarentzat, eta arrosaz 60 eguzki masako masa duen izar batentzat

Supererraldoi urdinak (ingelesez: blue supergiants), tamaina handiko izar batzuk dira, non fusio nuklearreko prozesuak hain azkar gertatzen diren, hidrogenoa, oso azkar kontsumitzen dela kopuru erraldoietan, izar ezagun guztien artean aktiboenak bihurtzen dituena. Horren ondorioz, izar hauek biziki beroak dira, eta euren azaleko kolorea (urdina edo zuri urdinxka) O eta B mota espektralei dagozkie. Gainera, izar hauen batez besteko bizia, oso laburra da masa gutxiagoko beste batzuekin alderatuz, literalki, oso denbora tarte laburrean kontsumitzen bait dira, euren existentzia supernoba bezala amaituz, eta, azken hondar bezala, neutroi izar bat edo zulo beltz bat utziz.

Supererraldoi urdinak ez dira erraldoi urdinekin nahastu behar, azken hauetako bat Canis Major konstelazioko Murzim izarra da.

Supererraldoi urdinik garrantzitsuenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ziur asko, izar supererraldoi urdinik ezagunena, Rigel izango da, +0,12ko itxurazko magnitude batekin, gaueko zeruan ikus daitekeen mota honetako izarrik distiratsuena dena. Bere benetako argiztapena, gure Eguzkiarena baino 66.000 aldiz handiagoa da, eta bere masa, 20 eguzki masakoa da. Orion konstelazioan ere, supererraldoi urdinak, honako hauek dira: Alnilam, Alnitak eta Saiph. Gainera, SN 1987A supernoba sortu zuen izarra ere, supererraldoi urdin bat zen, Sanduleak -69º 202a izenekoa, Magallanesen Laino Handian.

Jarraian ikus daitekeen taulan, supererraldoi urdin ezagunenetako batzuk aipatzen dira:

Izena Bayerren izendapena Mota espektrala Argiztpena* (eguzkiak) Tenperatura (K) Distantzia (argi urteak)
Rigel β Orionis B8 Ia 66.000 11.000 910
Alnilam ε Orionis B0 Iab 375.000 25.000 1340
Alnitak ζ Orionis O9.5 Ib 100.000 31.000 800
Naos ζ Puppis O5 Ia 550.000 42.000 900
Aludra η Canis Majoris B5 Ia 66.000 13.500 2000
Menkib ζ Persei B1 Ib 105.000 23.000 982

*magnitude bolometrikoa

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]