Wikipedia, Entziklopedia askea

Eguzki-sistema

Eguzki-sistema.

Eguzki-sistema da espazioan okupatzen dugun inguruari eman diogun izena. Izar bat (Eguzkia), zortzi planeta, bost planeta nano, 100dik gora ilargi eta beste hainbat objektu txikiagoz osatuta dago. Sistemako izarra sistemaren erdian dago eta gainontzeko objektu guztiak haren grabitatearen eraginpean daude, haren inguruan orbitatzen (jiraka).

Eguzki-sistema Esne Bidea izeneko galaxian dago. Zentzu zabalagoan, Eguzkiak espaziora bidaltzen dituen partikulen eraginpean dagoen espazio-eremu osoa da.

Eguzki-sistemako izarrak, eguzkiak alegia, sistemaren masa guztiaren % 99,9 hartzen du. Horrek esan nahi du grabitate handia duela, eta, horregatik, gainerako objektuak bere inguruan orbitatzera erakartzen dituela.

Eguzki-sistemako planetak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sistemako zortzi planetak hauek dira:

BARNE-PLANETAK

(Eguzkitik hurbilen daudenak)

KANPO-PLANETAK

(Eguzkitik urrutien daudenak)

Merkurio

Artizarra
Lurra
Marte

Jupiter

Saturno
Urano
Neptuno

Solidoak dira:

Barne-planetek harrizko azala eta mantua dituzte, eta metalezko nukleoa.

Gasezkoak dira:

gasez osatuta daude, barne-planetak baino askoz handiagoak dira eta masa handiagoa dute. Horregatik, «gasezko erraldoiak» esaten zaie


Planeta nagusiez gain, badaude beste bost planeta nano edo txiki ere: Zeres, Pluton, Makemake, Haumea eta Eris.

   Ba al dakizuEmoji u2753.svg   
Planeta gehienei erromatarren jainkoen izenak eman zaizkie:
  • Merkurio, jainkoen hegaldun mezularia zen (planeta azkar mugitzen dela dirudielako).
  • Marte gerraren jainkoa zen (planeta gorria delako, odolaren kolorekoa).
  • Jupiter, jainko guztien erregea zen (planetarik handiena delako).
  • Saturno Jupiterren aita eta denboraren jainkoa zen (planetari zahar itxura ikusi zioten, poliki mugitzen baita).
  • Urano zeruko jainkoa zen aspaldiko greziarrentzat (planeta urdin argia delako).
  • Neptuno, azkenik, itsasoen jainkoa zen (urdin iluna delako).

Barne-planeten ezaugarri batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hemen dituzu barne-planeten ezaugarri batzuk, Lurrarekin konparazioa eginez:

Merkurio Artizarra Lurra Marte
Tamaina Erradioa Lurrarena baino 3 aldiz txikiagoa Erradioa Lurrak duenaren antzekoa Erradioa Lurrak duenaren erdia
Atmosfera Ez du Karbono-dioxidoz osatua Nitrogenoz eta oxigenoz osatua Karbono-dioxidoz osatua
Tenperatura -173°C / 427°C 462°C -89°C / 56°C -143 / 35°C
Sateliteak Ez Ez du Ilargia 2 (Deimos eta Fobos)

Kanpo-planeten ezaugarri batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo-planeten ezaugarririk nabarienak honako hauek dira, beti ere Lurrarekin konparatuta:

Jupiter Saturno Urano Neptuno
Tamaina Erradioa Lurrarena baino 11 aldiz handiagoa Erradioa Lurrarena baino 10 aldiz handiagoa Erradioa Lurrarena baino 4 aldiz handiagoa Erradioa Lurrarena baino ia 4 aldiz handiagoa
Atmosfera Hidrogenoa eta helioa Hidrogenoa eta helioa Hidrogenoa, helioa eta metanoa Hidrogenoa, helioa eta metanoa
Eraztunak Ez du Bai Bai Ez
Satelite ezagunak 79 62 27 14

Beste objektuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eguzki-sisteman beste objektu batzuk ere badaude. Esate baterako, asteroideak (gehienak Marteren eta Jupiterren artean daude, "asteroideen gerrikoa" deitzen dena osatuz), kometak, sateliteak, etab.

Eguzki-sisteman, Merkurio eta Artizarra dira sateliterik ez duten planeta bakarrak. Lurrak satelite bat du: Ilargia. Gasezko erraldoiek, berriz, askoz satelite gehiago dituzte, beren grabitate-indar handiarekin erakarri dituztelako.

Unibertsoan eguzki-sistema bezalako sistema ugari daude.

Nola sortu zen Eguzki-sistema?[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eguzki-sistema nola sortu zen jakiteko, ikusi beste artikulu hau: