Jenisei

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Jenisei
Енисей (ru)
Yenisey from the Railway Bridge.JPG
Jenisei Krasnoiarsken.
Kokapena Errusia Errusia

Mongolia Mongolia

Luzera 4.093 km
Arroa 2.620.000 km²
Emaria ahoan: 19.600 m³/s
Iturburua Kyzyl (Tuva)
Ibai ahoa Karako itsasoa
Yeniseirivermap.png

Jenisei[1] (mongolieraz: Gorlog; errusieraz: Енисе́й) Siberiako ibai handiena eta Asiako nagusienetakoa da. 4.093 kilometroko luzera du eta bere arroa munduko zabalenetarikoa da: 2.620.000 km².

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jenisei Kyzylen (Tuva errepublikako hiriburua) sortzen da, Bolshe Jenisei edo Jenisei Handia eta Mali Jenisei edo Jenisei Txikia ibaien-bilgunean. Lehenbizikoak Ekialdeko Saian mendietan du iturria, eta bigarrenak Mongoliako Khoridol Saridag mendigunean. Siberia hegotik iparrera zeharkatzen du, eta 2.000 km luze den behe ibilbidean 40 kmko zabalera izatera iristen da. Kara itsasoan, Ozeano Artikoan, isurtzen du ura, 300 kmko luzera eta adar asko dituen estuarioan[2]. Jenisei Handia eta Jenisei Txikiaren bilgunetik ahora 3.487 km luze da, baina Jenisei Handiarena iturritzat hartuz gero, Jeniseik 4.093 kmko luzera du[3].

Ibaiadar nagusiak Angara, Tunguska Harritsua eta Tunguska Beherea dira.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jenisei ibaiaren bazterretan tribu nomadak bizi ziren, hala nola Ket edo Yugh tribuak. Hauek, Kott, Assan, Arin, Baikot edo Pumpokol tribuak bezala, XVII. eta XIX. mendeen artean errusiartu ziren politikoki. Gaur egun, Ket batzuk baino ez dira existitzen Jeniseiren ezkerraldean[4].

Hidrologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ordokietako ibaien erregimena agertzen du: maiatz-ekainean izotz urtzeari dagokion urandia, ezkerretako ertzeko lurraldeak maiz urpean hartzen dituena eta abendutik martxora bitarteko ur gutxiagoko aldia[5].

Jeniseiren emaria 1936-1999 bitartean neurtua izan da Igarkan (itsasoratu baino 697 km lehenago)[6]. Gune horretan, drainatutako azalerak 2.440.000 km² du, arro osoaren % 93,1. Bertan urteko batezbesteko emaria 18.395 m³/s da; emari handiena ekainean du (80.928 m³/s) eta txikiena abenduan (6.019 m³/s).

Jeniseiren batezbesteko emariak (m³/s), Igarkan neurtuak
Datuak: 1936 eta 1999 artean

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Jenisei