Mongolia
Wikipedia(e)tik
|
Mongolia |
|||||
|---|---|---|---|---|---|
|
|||||
| Goiburu nazionala: Dayar Mongol | |||||
| Ereserkia: Bügd Nairamdakh Mongol | |||||
 |
|||||
| Hiriburua eta hiri handiena Koordenatuak |
Ulan Bator Koordenatuak: |
||||
| Hizkuntza ofiziala(k) | Mongoliera | ||||
| Gobernua
Presidentea
Lehen Minsitroa |
Demokrazia parlamentarioa Nambaryn Enkhbayar Sükhbaataryn Batbold |
||||
| Independentzia - Txinatik |
1921 uztailaren 11 |
||||
| Eremua - Guztira - ur % |
1.564.116 km² (18.) %0,6 |
||||
| Biztanleria - Estimaketa (2005) - Errolda (2000) - Dentsitatea |
2.791.272 (138.) 2.650.952 1,8 biztanle/km² (193.) |
||||
| Dirua | Tugrug (MNT) |
||||
| Ordu eremua - Udan (DST) |
UTC (UTC +7) Bai (UTC +8) |
||||
| Interneteko domeinua | .mn | ||||
| Telefono aurrizkia | +976 |
||||
| Herritarra | mongoliar | ||||
Mongolia Asia erdialdean dagoen estatu itsasgabea da, Txinak hegoaldetik eta Errusiak iparraldetik inguratua. Hiriburua eta hiri nagusia Ulan Bator da, 1.067.472 biztanle zituena 2008an.
Munduko hemeretzigarren herrialderik zabalena da 1.565.000 km²-rekin, eta itsasorik gabeko bigarren herrialderik handiena da Kazakhstan ostean. Iparraldean eta mendebaldean estepak eta mendiak dira nagusi, eta hegoaldea Gobi basamortuak hartzen du. Mongoliako 2,8 milioi biztanleetatik asko nomadak eta erdi nomadak dira, %30 inguru hain zuzen.
Eduki-taula |
[aldatu] Historia
Lurraldea hainbat inperio nomadak menperatu izan du historian zehar, Xiongnu, Xianbei, Rouran eta Gökturk herriek, besteak beste. Mongoldar Inperioa Genghis Khanek sortu zuen 1206an,eta Yuan dinastia erori arte iraun zuen,XIV. mendea arte, hain zuzen ere.
XVI. eta XVII. mendeetan, berriz, Mongolia Tibeteko Budismoaren eraginpera igaro zen, eta azken mende haren amaieran Qing dinastiak agintea lortu zuen 1911. urtera arte, lurraldeak independentzia aldarrikatu zuenean. Hala ere, gogor borrokatu behar izan zuten 1921 arte, estatus berria ofizialki onartu zieten arte. Hurrengo urteetan Errusia eta SESBaren eragin handia eduki zuten,baina geroago, Mongoliako Herri Errepublika deklaratu zuten. 1945ean nazioarteko onarpena jaso zuen azkenean herrialdeak, garai komunistan, eta 1989an beste herrialde batzuetan gertatu bezala, han ere erreforma politiko handiak abiatu zituzten eta alderdi anitzeko hauteskundeak antolatu zituzten, bai eta konstituzio berria onartu eta merkatu ekonomiara lerratu ere.
[aldatu] Geografia
Mendebaldean Altai mendiak zabaltzen dira, 4.000 metro inguruko tontorrak eta herrialdeko mendirik altuenak dituena, hauek Chüiten-Gipfel (4.374 m), Mönkh Khairkhan Uul (4.204 m), Tsast Uul (4.193 m), Tsambagaraw Uul (4.165 m), Sutai Uul (4.090 m) eta Freundschafts-Gipfel (4.082 m) direlarik.
Bestela, hegoaldean Gobi basamortu handia dugu.
[aldatu] Banaketa administratiboa
Mongolia 21 probintziatan (aimag) eta 315 barrutitan (sum) banatuta dago.
[aldatu] Kultura
Mongoliera altaitar hizkuntza da eta herrialdeko mintzaira ofiziala, Txinako probintzia batzuetan ere estatus ofiziala daukana.
Bestela, Naadam herrialdeko kirol jaialdirik garrantzitsuena da, udaro antolatzen dutena 3 egunez, mogoliar borroka, zaldi lasterketak eta arku jokoa uztartzen dituena.
Azkenik, musika arloan aipatzekoa da kantu armonikoa izenekoa, soinu bitxiak aho eta eztarriaren bidez sortzen dituena eta inuitek ere lantzen dutena.
[aldatu] Garraiobideak
Naizoarteko aireportu bakarra Ulan Bator hiriburutik gertu dago, eta bestela nabarmentzekoa da Transmongoliarra izeneko trenbidea, Errusia eta Txina lotzen duena herrialde honetatik igaroz.
[aldatu] Kanpo loturak
- (Frantsesez)(Ingelesez)Michel Setboum (irudi baino gehiago Mongoliari buruz).
