Karabakh Garaia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa izandakoaren kokapena, Azerbaijan barruan.

Karabakh Garaia[1] (armenieraz: Լեռնային ՂարաբաղLeṙnayin Ġarabaġ, azerbaijaneraz: Dağlıq Qarabağ edo Yuxarı Qarabağ, errusieraz: Нагорный КарабахNagornyj Karabah) Azerbaijango errepublikaren barruan kokatzen den eskualdea da. Karabakh Beherea eta Zangezurren artean kokatuta dago, Kaukaso Txikiaren hego-ekialdean. Eskualde menditsua da, baso askorekin.

Eskualdearen gehiengoa Karabakh Garaiko Errepublikaren eskuetan dago, de facto independientea den baina inongo onarpenik ez duen estatua, lehenengo Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistaren barruan zegoen Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa oinarritzat hartua. Nazioartean lurraldea Azerbaijango lurren barnean dagoela onartzen da, baina honek ez du botererik ezarri lurraldean 1991tik aurrera. Karabakh Garaiko gerraren amaierarekin, 1994an, Armenia eta Azerbaijaneko gobernuek bake-elkarrizketak izan dituzte OSCEren Minskeko Taldearen laguntzarekin.

Eskualdearen mugak ezartzeko lehengo Karabakh Garaiko Oblast Autonomoaren mugak erabiltzen dira. Honela 4.400 kilometro koadro ditu, nahiz eta historikoki 8.223 kilometro koadro arte izan zituen. 138.000 bat pertsona bizi dira, gehiengoa armeniar jatorrikoa.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskaraz "Garaia" hitza erabiltzen dugun arren, mundu osoan zehar hizkuntza askotan "Nagorno" erabiltzen da. Nagorno hitza errusierako adjetibo bat da, нагорный hitzatik deribatua (nagorny), eta goi-lurraldea esan nahi du. Azerbaijanerazko izenak dağlıq eta yuxarı erabiltzen du, menditsu eta goikoa esan nahi duena. Hitz horiek ez dira erabiltzen armenierazko izenean, baina Sobietar garaian agertzen ziren izen ofizialean. Beste hizkuntza batzuetan ideia hau itzultzen da, euskaraz bezala, edo frantsesez, Haut-Karabakh erabiltzen dela.

Karabakh izenaren jatorria bi hitzetatik eratorria izan liteke, "kara" eta "bagh" edo "bakh", turkiar hizkuntzetatik eta pertsieratik eratorriak urrenez-urren. Literalki "zelai beltza" esan nahi du. Izena lehenengo georgierazko eta pertsierazko testuetan agertu zen, XIII. eta XIV. mendeetan.

Karabakh-Garaia batzuetan Artsakh gisa izendatzen dute armeniarrek (armenieraz: Արցախ), Armeniako Erresumako 10. probintziaren izena. Urartieraz aurkitutako inskripzioetan (K. a. IX-VII. mendeak) Urtekhini gisa agertzen da izendatua. Antzinako Grezian leku honi Orkhistene izena ematen zioten.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurralde menditsua da, belardi eta baso askokoa. Bere hedadura 4.400 km2-koa da eta 2006an 138.000 biztanle zituen. Hiriburua Stepanakert da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Karabakh Garaiko gerra»

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomian garrantzi handia dute abere-hazkuntzak eta laborantzak. Maila apalagoa du industriak; ehungintza da industria-alorrik garrantzitsuena.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Karabakh Garaia Aldatu lotura Wikidatan