Salvador Allende

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Salvador Allende Gossens
Salvador Allende

Flag of the President of Chile.svg
Txileko presidentea
1970eko azaroaren 4a – 1973ko irailaren 11a
Aurrekoa Eduardo Frei Montalva
Ondorengoa Augusto Pinochet

Jaiotza 1908ko ekainaren 26a
Valparaiso,  Txile
Heriotza 1973ko irailaren 11a (65 urte)
Santiago,  Txile
Alderdi Politikoa Txileko Alderdi Sozialista
Unidad Popular
Ezkontidea Hortensia Bussi (1914–2009)
Senideak Isabel Allende
Seme-alabak Beatriz Allende (1943–1977)
Carmen Paz Allende (1944)
Isabel Allende (1945)
Lanbidea Sendagilea
Erlijioa Agnostikoa
Sinadura Salvador Allende-ren sinadura
Web http://www.fundacionsalvadorallende.cl

Salvador Guillermo Allende Gossens (Valparaiso, 1908ko ekainaren 26aSantiago, 1973ko irailaren 11) Txileko presidentea izan zen 1970eko urriaren 24tik 1973 arte. Munduko demokratikoki aukeratutako lehenengo presidente marxista izan zen. Allende familia euskal jatorrikoa zen.[1][2]

Medikuntzan graduatu zen 1933an Santiagon. 1938an, Osasun Ministro izendatu zuten Pedro Aguirre Cerdaren gobernuan.

Senataria izan zen 1945etik 1969 arte. 1970eko azaroaren 3an presidente izendatu zuten, hauteskunde demokratikoak irabazi ondoren Unidad Popular alderdiarekin, alderdi sozialista, komunistak eta zentrokoak biltzen zituen koalizioa[3].

Salvadorren ideologikoki marxista zen, baian Txileren Sozialismorako Bidea aldarrikatzen zuen: Sozialismoaren ezarpena Txilen baina beti ere bide demokratikoekin[3]. Bere agintaritzan hainbat fabrika handi nazionalizatu edo langileei eman zien, produkzioa izugarri handitu zen, osasuna hobetu egin zen eta langileen lan baldintzak sakonki hobetu ziren.

Plano internazionalean harremanak izan zituen SESB-rekin, baina bere politikarekin kritikoa izanik. Bestetik, Kubarekin harreman politiko estuak izan zituen, Fidel Castroren erregimenarekin hain zuzen ere.

1973ko irailaren 11n Augusto Pinochet jeneralak estatu-kolpea eman zuenean, La Moneda presidente-jauregia setiatu zuen: horren ondorioz, Allendek bere buruaz beste egin zuen egun hartan, ez baitzegoen prest estatu kolpearen aurrean damutzera. Pinochetek Nixon administrazioaren (Estatu Batuetako presidentea) eta CIAren laguntza zuzenak izan zituen herriaren nahia zapaltzeko[4].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Vial. 1-Allende, Fidel y el Che: destinos paralelos 18-19. orr.
  2.   Madariaga Garcés, Ainara (2005eko ekaina) (PDF), Imaginarios vascos desde Chile, EHU, 80. orrialdea, http://www.euzkoetxeachile.cl/libros/09-imaginariosvascosdesdechile.pdf .
  3. a b   Hermosilla, Gotzon (2013-09-08), «Zumardiak odolustu ziren», Berria, http://www.berria.info/albisteak/83474/zumardiak_odolustu_ziren.htm .
  4.   Ad Hoc Interagency Working Group on Chile (1970-12-4), Memorandum for Mr. Henry Kissinger, Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Saila, http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB8/ch20-01.htm .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Salvador Allende Aldatu lotura Wikidatan
Wikiesanetan artikulu bat dago honi buruz:
Salvador Allende