Tiananmen plazako protestak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Tiananmen plaza, protesten gunea.

Tiananmen plazako protestak, Tiananmen plazako sarraskia edo Tiananmen plazako matxinada Txinako Herri Errepublikan 1989ko apirilaren 15 eta ekainaren 4aren artean gertaturiko manifestaldiak izan ziren. Protestek Askapenerako Herri Armadak mobilizazioa bertan behera utzi zuen lekuaren izena daramate, Beijingeko Tiananmen plaza hain zuzen ere. Manifestariak hainbat taldetako kideak izan ziren: Txinako Alderdi Komunista zapaltzaile eta usteltzat zuten intelektualak, inflazioa eta langabeziaren aurka aritzen ziren langileak, demokrazia eskatzen zuten ikasleak, eta abar. Hu Yaobangen heriotzak protestak piztu zituen.

Txinako Alderdi Komunistaren baitan desadostasunak zeuden protestak amaitzeko moduari buruz. Azkenean protestak itoaraztea erabaki eta maiatzaren 20an gerra-legea ezarri zuen. Ekainaren 3ko gauean tankeak eta infanteria bidali zituen plazara[1]. Hildakoen kopurua ezezaguna da[2]: 400-800 (CIA), 2.600 (Txinako Gurutze Gorriaren iturri ezezagunak). 7.000 eta 10.000 zaurituen artean ere izan ziren. Gero, protesten bultzatzaileak atxilotzeari ekin eta nazioarteko hedabideak egotzi zituen.

Nazioartean, Txinako Gobernuaren jarrera gaitzetsi zuten. 1989an tankearen aurrean zutik iraun zuen manifestari gaztearen argazkiak World Press Photo saria irabazi zuen.

Oinarria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Deng Xiaopingek Txinako erreforma ekonomikoa hasi zuen 1978an eta 1989ko Tian'anmen plazako ikasleen protesten aurka errepresioa agindu zuen.

1978tik, Deng Xiaopingek erreforma politiko eta ekonomikoak abian jarri zituen eta pixkanaka merkatu-ekonomia izenekorantz eta politika liberalizatuta hurbildu zen eta Mao Zedongengandik urrundu. 1989 hasieran, erreforma politiko eta ekonomiko hauek Gobernuarekiko kritikak eragin zituen.

Lehen taldeak intelektualak eta ikasleak biltzen zituen eta hauen ustez, erreformak ez ziren nahikoak eta Txinak sistema politikoa aldatu egin behar zuen, erreforma ekonomikoak abeltzainengan eta fabrikako langileengan bakarrik zuelako eragina. Gainera, intelektualen irabaziak oso txikiak ziren erreformaren ondorioz. Txinako Alderdi Komunistaren kontrol politiko eta sozialarekin ez zeuden ados. Gainera, talde honek liberalismoa ezagutzen zuen, Sobiet Batasunak hasi zuen Mijail Gorbatxovekin glasnost izenez. Bigarren taldea, hirietako industria langileek osatzen zuten eta erreformak urrutiegi joan zirela uste zuten. Erreforma ekonomikoek inflazioa eta langabezia eragin zuten eta euren ustez, langileen bizitzeko modua arriskuan zegoen.

1989an, Gobernuari babesa ematen ziotenak landetako baserritarrak ziren, 1980. hamarkadan euren aberastasuna igo egin zutela ikusi zutelako, Alderdiak egin zituen erreformen ondorioz. Hala ere, babesa ez zen indartsua, estatuan zehar sakabanatuta zeudelako eta ez zeuden oso antolatuta eta gainera mobilizatzeko arazoak izan zituzten. Hiriko taldeak, ordea, eskoletan eta talde-lanetan antolatuta zeuden.

Sua piztu zuen gertaera, Hu Yaobangen, Txinako Alderdi Komunistako Komite Nagusiaren Idazkari Orokoraren, heriotza (gaixotasunez) izan zen. 1987eko otsailean, Deng Xiaopingek gobernutik kanporatu zuen. Hu liberala zela ikusten zen eta 1987eko ikasle-protestei erantzunez bera kanporatzea ez zen egokitzat ikusi zenbait pertsonengan. Huren heriotzak Txina Herri Errepublikako biztanleak ondorengoa kritikatzera bultzatu zituen errepresio politikoa espero gabe, izan ere, arraroa izango litzateke Alderdiko Idazkari Orokorraren hiletan herria kanporatzea.


Protesten hasiera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hu Yaobang (1953ko argazkia), Txinako Alderdi Komunistako Komite Nagusiaren Idazkari Orokor izendatu zuenean Deng Xiaopingek 1980ko otsailean, alderdiaren barruan liberala zen. 1986ean Dengek kargutik bota zuen eta 1989ko bere heriotzak ikasleen protestak eragin zituen.

Protestak istilu txikiekin hasi ziren, Hu Yaobangen esaldiekin eta alderdiari Huren irudiaren ingurua zuten ikuspegi ofiziala aldatzeko eskatzen zuten. Poliziarekin izandako istiluen ondoren protestak handitu egin ziren eta ikasleek Txinako komunikabideak eure jarduera desitxuratzen ari zirela pentsatzen zuten, protestak areagotzea eraginez. Huren hiletan, ikasle talde handi bat Tiananmen plazan zegoen eta Ling Peng Lehen Ministroarekin elkartzea eskatu zuten, hau da, Huren etsai politikoarekin. Eskaera hau ez zen onartua izan. Ondorioz, ikasleek Pekineko unibertsitateetan greba egitea erabaki zuten. Apirilaren 26an, Herri Aldizkariaren editorial batean, Deng Xiaopingek egindako barne eztabaidan, ikasleei leporatu zitzaien gertaere errua. Ikasleak gehiago haserretu ziren eta apirilaren 29an, Pekingo kaleetan 50.000 ikasle batu ziren, agintarien mezuei men ez eginez.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Tiananmen plazako protestak


Historia
Txinako Herri Errepublika
Artikulu hau Txinako historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.