Ulises (eleberria)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Ulises eleberriaren lehen edizioaren azala (1922)

Ulises, James Joyce irlandarraren eleberri bat da, 1922an, Ulysses jatorrizko izenburuarekin argitaratu zena. Bere izenburua, Homerok idatzitako Odisea eleberriko protagonistaren izenaren bertsio latindarretik dator, grezieraz Odiseo eta latinez Ulises deitzen zena. Kritikaren zati handi batek, XX. mendeko ingelesez idatzitako eleberririk hoberenetzat hartzen du. Francisco Garcia Tortosa kritiko espainiarraren arabera, Ulises, XX. mendeko eleberririk eragingarri, eztabaidatu eta berrizendatuenetako bat da. Liburuak, azterketa, kritika eta eztabaida ugari eta sakonak jaso ditu.

Istorioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharra: Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.

Ulisesek, bere pertsonaia nagusia den Leopold Bloom eta Stephen Dedalusen (biak Joycen beste nortasunak), Leopold, zaharra eta, Stephen, gaztea, Dublinetik igarotzea kontatzen du, egun zehatzgabe batean, 1904ko ekainaren 16an. Esan bezala, izenburuak, Homeroren Odiseako protagonistari erreferentzia egiten dio. Parekotasun (linguistikoak, sinbolikoak eta erretorikoak) sistema oso bat dago bien artean (adibidez, Bloom eta Odiseoren arteko parekotasuna, Stephen eta Telemakoren artean dagoenaz gain). Gaur egun, Ulises eleberriaren irakurle sutsuek, ekainaren 16an, mundu osoan, Bloomsday izeneko jaialdi bat ospatzen dute. Joycek, data hori, ondoren bere emaztea izango zen Nora Barnaclerekin lehen hitzordua izan zuen eguna izan zelako aukeratu zuen.

Ulises, eleberri erraldoi bat da: orotara, 267.000 hitz ditu, 30.000 hitz ezberdin baino gehiagoko lexiko batekin. Edizio gehienetan, 800 eta 1000 orrialde artean ditu, 18 ataletan banatuak. Lehen begiratu batean, liburuak, egiturarik gabea eta kaotikoa dirudi, baina, Stuart Gilbert eta Herbert Gormanek, Joyce lizunkeriaz salatzetik defendatzeko, edizioaren ondoren argitara eman zituzten bi eskemek, Odisearekin zituen loturak nabarmen utzi zituzten.

Liburuko ezaugarririk garrantzitsuenetako bat, Joycek, atal bakoitzarentzako, estilo ezberdin bat erabiltzen duela da. Erabiliena, barne monologoa da ("barne kontzientzia", 'stream of consciousness, William Jamesen terminologian), pertsonaiaren pentsamenduak, ordena logikorik gabe adieraztean datzana, benetako pentsamenduan gertatzen den lez. Teknika narratibo honen puntu gailena, eleberriaren epilogoa da, Molly Bloomen monologo ospetsua, non, istorioak, puntuaketa zeinurik gabe pentsamenduaren jario askea imitatzen duen.

Zinemarako egokitzea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburua, izen bereko film baten jatorria izan zen, 1967ko Ulysses, zentsura arazo larriak izan zituena, testuari zion leialtasun zorrotzagatik. Irlandan, film hau ez zen 2000rarte baimendu.

Bloom, Joycen Ulises liburuaren zinerako egokitze berriaren izenburua da, Sean Walshek 2003an zuzendua, eta, protagonista bezala, Stephen Rea duena, Leopold Bloomen paperean.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ulises (eleberria) Aldatu lotura Wikidatan