Albert Uderzo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Albert Uderzo
Albert Uderzo 2012.jpg
Bizitza
Izen osoa Alberto Aleandro Uderzo
Jaiotza Fismes1927ko apirilaren 25a (92 urte)
Herrialdea  Frantzia
Familia
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
Hizkuntzak frantsesa
Jarduerak
Jarduerak komikigilea, margolaria, gidoilaria, idazlea, zinema zuzendaria eta colorist Itzuli
Enplegatzailea(k) Spirou Itzuli
Lan nabarmenak Asterix
Jasotako sariak
Mugimendua Marcinelle school Itzuli
Izengoitia(k) Uderzo
IMDb nm0879853
Uderzo signature.png

Albert Uderzo (Fismes, Marne, 1927ko apirilaren 25a - ) marrazkilari frantziarra da.

Bere lanik ezagunena, Rene Goscinnyrekin batera egindako "Asterix" komiki sorta da. Halaber, "Oumpah-pah" pertsonaia sortu zuen Goscinnyrekin ere bai.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uderzo (Asterix) eta Morris (Lucky Luke)

Albert Uderzo Normandian jaio zen, Fismes herrian (Marne, Frantzia), Iria eta Silvio Uderzo emigrante italiarrak zirenean. [1] Bere abizena Italiako Oderzo herritik dator (lehenago Uderzo deitua), nondik bere familia zetorren, Frantses naturalizatu zen 1934an. [2]

Daltoniko jaio zen, eta bi hatz gehigarri zituen. Ebakuntza bat egin ondoren, haren ikuspegia asko hobetu zen. Bere anai bakarra, Bruno izena du (beren omenez idatzi zen Asterixen Zerua gainera erori zitzaienekoa izenburua.

Albert gazteak, haur eskolatik, marrazketarako benetako gaitasuna erakusten du. Erabat autodidakta, pailazo bokazio goiztiarretik marrazkigintzarekiko erakargarritasun jasanezinera pasatzen da, txiki-txikitatik komikia ezagutu zuen Le Petit Parisien argitalpenari esker, konkretuki Walt Disneyren heroiak liluratuta zegoen. Hamar urte zituenetik, Albert Uderzo sudur lodiko pertsonaiak zirriborratzen hasi zen. [3]

1938an, familia bigarren aldiz etxez aldatzen da. Clichy-sous-Bois herritik "Rue de Montreuil" ra, Paris barnealdean[4], artesauen auzoa, non bere aita lutierra zen.

Denbora batez, Albertek hegazkingintzako mekanikari bihurtu nahi du, eta Mekanika Eskolan sartzeko azterketa arrakastaz gainditu, Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehentxeago. [5]

1940an, SPEk kontratatu zuen. (Société parisienne d 'édition), non bere lehen ilustrazioa argitaratu zuen. Du Chêne argitaletxeak kontratatu zuen, historio bat marrazteko Ciopinard protagonista hamasei xaflatan egindako kontakizuna. [6]

Frantziar askapenaren ondoren, Uderzo animazioaren munduan sartzen hasi zen, hainbat aldizkarirentzat lan egin zuen, Flamberge, Clopinard, Zartan, Zidore, Arys Buck, Prince Rollin eta Belloy el Invulnerable bezalako heroi berriak sortu eta marraztu zituen.

Lan horrengatik jasotzen duen soldatarekin, diseinatzaile grafiko gisa etorkizuna duela konbentzitzen du aitak. Berrogeiko hamarkadan lan oparoa egiten du: nobela eta prentsa ilustratzen ditu, prentsan pertsonaiak sortzen ditu: Zidore (Tarzan perstsonaiaren parodia bat) edo ‘’Clodo et son oie’’, esaterako. Heroi hipermuskulatu batzuk sortu zituen OK astekarian, fikziozko Ardi Aro batean kokatutako historioetan. [7] Zartan, Arys Buck, Prince Rollin eta Belloy garai honetakoak dira, zezenak bezain indartsuak, Albertek bereziki maite zituen pertsonai indartsuak.

1947an zerbitzu militarraren txanda heldu zitzaion, Tirolen beteko duena. [8] Itzultzean, 1949an France-Dimanche egunkarian kazetari eta marrazkilaria da. Jean Bellusen ondoren, Le crime ne paie pas animatu zuen, France-Soir-en argitaratutako komiki bertikala.

Belgikako Press nazioarteko agentziako arduraduna, Yvan Cheron, ezagutzen du, Honek aurkeztu zion World Press agentziako zuzendaria, Georges Troisfontaines. Victor Hubinon, Eddy Páape eta Mitacq marrazkilariak ere ezagutu zituen, baita Jean-Michel Charlier gidoilaria ere.

50.eko hamarkada erronken beteta garaia da egilearentzat, bai arlo pertsonalean, bai profesionalean. Bere bizitza pribatuari dagokionez, 1953an Ada Milanirekin ezkondu zen, eta familia bat osatuko du Sylvie alabarekin. [9]

René Goscinnyrekin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1951ean World Press/International Press tandemerako lanean ari zenean, lankide berri baten etorrera, "Gossini" izenekoa. [10]. Abizenaren sonoritate italiarrak Albert (italiar etorkinen semea) "herrikidea" dela sinestarazten du. "Baina ez, bere izena g.o.s.c.i.n.n.y. idazten da. Frantsesa da, eta Ameriketako Estatu Batuetatik dator.

Bien artean berehala sortzen da erabateko konplizitatea, eta horrek proiektu komunak biderkatzera eramaten ditu. [11]

Beraien arteko lehen kolaborazioa sortu zen: Bonnes Soirées emakumeen astekarian egindako urbanitateari buruzko errubrika bat.

Gero Oumpah-Pah pertsonai amerindiar sortu zuten, eta Amerikako eta Frantziako argitaletxe merkatuan saltzen saiatu zuten, lortu gabe (geroago pertsonaia bera, eguneratuta Tintinen abenturan agertuko dena)

Ondoren, Pistolet eta Luc Junior sortu zituzten. Uderzok marraztu zituen “Majesté mon mari” eta ’’Valérie André’’. [12]

1955. urtearen amaieran, Uderzok, Charlierrek, Goscinnyk eta Jean Hébrardek sindikatu bat sortzea erabaki zuten euren eskubideak defendatzeko. Orduan, bi gizarte paralelo sortu zituzten, Édifrance eta Édipresse. Eta Pistolin faszikulua atera zuten[13]

1956an Uderzok eta Goscinnyk aktiboki parte hartzen dute Jean-Michel Charlier eta Jean Hébrardekin batera Edipresse (prentsa) eta Edifrance (publizitatea) agentzien sorreran., non independienteki lan egiteko aukera dute. Urte zailak eta lanez gainezka datoz jarraian, baina beti ideia eta proiektu guztiz inspiratuez beterik. Garai honetan, Albert Uderzo bederatzi plantxa egitera iritsiko da aste bakarrean, eta horrek lan kolosala suposatzen du. Batzuetan, marrazkiak tintaz egiten dira zuzenean, zirriborrorik gabe, denbora faltagatik. [14]


Asterix bildumaren sorrera eta arrakasta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1959ko urrain Pilote astekaria agertzen da François Clauteaux erredaktore buruarekin elkarlanean. 1989ko urria arte argitaratu zen komikiari buruzko argitalpena da, non Uderzok sortutako bi bilduma garrantzitsuenetarikoak agertuko dira: ‘’Tanguy et Laverdure‘’ Jean-Michel Charlie rekin, eta Asterix René Goscinny rekin. [15]

Galiar txikia bestseller absolutu bat bezala gailendu zen eta komiki frantziar osoko pertsonaiarik ospetsuena da.

Arrakasta honen sorrera motela izan zen. Albert eta Rene frantziar heroi on baten bilatzeko nahian hasieran Erdi Aroko literatura satirikoko "le Roman de Renart" klasikoak hartu zuten (proiektu hau Jean Truberten zuzendaritzapean jada existitzen zela jakinda beste ideia bat bilatu beharko dute, eta historiako aldi ezberdinetan esploratu ondoren, bat datoz: Galia eta galiarrak. Horrela, 1959ko urriaren 29an, Piloteren lehen zenbakiak 20. orrialdean Asterix Galoren abenturen lehen xafla aurkeztu zuen. Irakurleak gatibu geratzen dira, eta aldizkariak berehalako arrakasta ezagutu zuen (inprimatutako 300.000 aleak lehen egunean saldu ziren)

Egun zailak datoz aurrerago, eta gure lagunek 1960an utzi zuten aldizkaria - 1963an itzuliko diren arren. Rene Goscinnyk hainbat komikitan kolaboratzen du: Asterix, jakina, baina baita Iznogud (Tabary), Nikolas txiki (Sempé), Lucky Luke (Morris), Valentín (Tabary), Los Dingodossiers (Gotlib), etab.

1968an bi egileek, denbora batez, bilduma ezberdinetan lan egiten jarraitzen dute, elkarrekin edo bakoitza bere aldetik. Baina Arvernoko ezkutua albumetik aurrera, Uderzok gainontzeko pertsonai guztiak utzi zituen Asterix mezederako. [16]


Bildumaren bigarren hamarkadan Asterix komiki frantseseko heroi handia bihurtu zen eta bere arrakasta albumetik albumera hazi zen. Goscinnyrekin batera Idéfix estudioak sortu zituen. [17],Studios Idéfix ospetsuak. Zoritxarrez, handik gutxira zorigaitza zain dute. 1977ko azaroaren 5ean albiste beldurgarria agertu zen: Rene Goscinny, 1977ko azaroaren 5ean mediku azterketa bat egiteko esfortzu proba batean hil zen. 51 urte zituen. Belgikako Asterix albuma 37. plantxan utzita[18]. Hunkipena gainditu nahian Uderzok bere heroiak bizirik irautea ahalbidetu du. Editions Albert- René sortu zuen Asterixen abentura berriak argitaratzeko[19]

1979 arte Dargaud argitaletxeak lehen 24 albumen eskubideak mantendu zituen.

1980 an argitaratu zen Zanga Handia albuma, bildumaren 25 alea, Albert Uderzok idatzi eta marraztu zuen lehena. Jarraitu zuen 31. alea argitaratu arte. René hil zenetik argitalpenen erritmoa moteldu zen, lau urtetan behin argitaratzera iritsi zen.

29.alea argitaratu baino lehen, 1990ean, Uderzo eta Goscinny familiek Dargaud auzitara eraman zuten, beren eskubideak berreskuratzeko. 1998an, epaiketa luze baten ondorioz, Dargaudek eskubideak galdu zituen. Uderzok Albert-Renéri baino Hachette argitaletxeari zenbait eskubide saldu zizkion, baina argitaratzeko eskubideak horrela geratu ziren: Albert Uderzo (% 40), Sylvie Uderzo (% 20) eta Anne Goscinny (% 40).

Arazoak alde batera utzita,1981-2005 bitartean Asterixen 8 ale berri argitaratzen dira, irakurle sutsuak galdu gabe, Rene Goscinnyrekin partekatu zituen 26 urteei esker. 2002ko azaroan, album berezi bat argitaratu zen, Asterixen luxuzko edizio bat Belgikan, Rene Goscinnyren omenez. [20]

2008ko abenduan, Uderzok bere akzio guztiak saldu zizkion Hachetteri[21]

2009an, berrogeita hamar urteurrenean edizioaren munduko fenomeno bilakatu da. Orduko estatistikei begira: 107 hizkuntzetan itzulita, 34 album, 11 film, bere izena duen jolas-parke bat, ehunka produktu deribatuak, eta beste proiektu asko [22]

Asterix bilduma Goscinny eta Uderzo gabe[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Albert erretiratuta dago, bere adinagatik, hain ezaguna den serie bat erregularki ekoizteak dakarren presiopean jarraitzea eragozten dio. Erabakia 2010ean hartu zuen, komikian murgilduta 68 urte pasa ondoren [23]

2013tik hona Jean-Yves Ferri idazleak eta Didier Conrad ilustratzaileak lau ale plazaratu dituzte:

Sare sozialak eta WikiLeaksen sortzaileak oinarri gisa hartu dute 'El papiro del César' komikiaren 36. edizioko pertsonaietako baterako[25] [26]

  • 38. La Fille de Vercingétorix, 2019 Vertzingetorixen alaba[28]Adrenalina izeneko gazte batek protagonista duen istorioa, genero ikuspegitik bildumaren azken eguneraketa[29]

2019ko urriaren 29an bildumaren 60 urteurrena. Ospakizuna egiteko hainbat ekitaldi antolatu dira:[30]

  • Neska gazte bat protagonista duen bildumaren azkeneko 38.alea Vertzingetorixen alaba
  • Sagako bi izenburu onenetakoak, Asterix galiarra eta Asterix Hispanian, formatu erraldoian eta estra pilo batekin argitaratu zituen.
  • Zigilu batzuen edizioa.
  • Bi euroko txanpon sorta bat egitea

Izan ere, gaur egun gehien itzulitako komikia da, 111 hizkuntza eta dialekto baino gehiagotan irakur daitekeelako eta 335 milioi kopia saldu dituelako. Bitxikeria bezala, gaur arte saldutako pilatutako liburuekin 767 aldiz Eiffel dorreen altuerako parekoak izango lirateke, munduari bira bi aldiz emango lirateke eta 12.900 tona inguruko pisua izango lukete.[31]

Sariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1985 : Chevalier de la Légion d'honneur
  • 1999 : Grand Prix de la ville d'Angoulême, Prix spécial du millénaire.
  • 2004 : Drapeau : Allemagne Prix Max et Moritz
  • 2005 : Temple de la renommée Will Eisner
  • 2007 : Chevalier du l'Ordre du Lion néerlandais
  • 2009ko urriak 15ean : Honoris causa Parisko unibertsitatean
  • 2013ko uztailaren 14an: Officier de la Légion d'honneur
  • 2013 : Prix de l'excellence française
  • 2017 : Astreroidea bat izendatua bere izenarekin (300928) Uderzo. Aurrean izendatu ziren: (35268) Panoramix, (35269) Idéfix, (29401) Astérix eta (29402)

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

monografiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • (Gaztelaniaz)Astérix de la A a la Z / ed. Carine Picaud. "Astérix à la BNF!" Erakusketaren katalogoa. Argitaratzailea: Barcelona : Lunwerg, 2015. ISBN: 9788416489015
  • (Gaztelaniaz) Astérix y sus amigos : homenaje a Albert Uderzo : sesenta páginas sobre Astérix de treinta y cuatro autores. Argitaratzailea: Barcelona : Salvat, 2007 ISBN: 978-84-345-0642-8
  • (Gaztelaniaz) Esteba Zurbrügg, Miquel: Astérix y compañía. Argitaratzailea: Palma de Mallorca : Asociación Cultural del Cómic, 2009. ISBN: 978-84-612-9856-3
  • (Gaztelaniaz) Royen, René van, Sunnyva van der Vegt: Astérix y la historia real. Argitaratzailea: Barcelona : Beta, 2000. ISBN: 84-7091-391-3
  • (Gaztelaniaz) Royen, René van, Sunnyva van der Vegt: Los viajes de Astérix. Argitaratzailea: Barcelona : Beta, 2003. ISBN: 84-7091-413-8
  • Uderzo: bere lagunek marraztua. Koldo Biguri itz. Argitaratzailea: Legutiano (Alava) : Infomart, L.G. 1997. ISBN: 84-92208-27

hemeroteka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • (Gaztelaniaz) Bach, Mauricio: ' Asterix : Mis problemas con las mujeres . Qué leer día a día . ISSN 1136-3916 -- Vol/Nr 54, Año abr. 2001, p. 46-47.
  • (Gaztelaniaz) Carballal, Fran : 'Astérix frente a la economía de mercado : Asterix, la residencia de los dioses (Alexandre Astier, Louis Clichy, 2014) . CLIJ. ISSN 0214-4123. -- N. 266 (julio-agosto 2015) p. 58-63
  • (Gaztelaniaz) Santo-Tomás, Álvaro: "El universo estético de un clásico". Leer. ISSN 1130-7676. -- N. 150 (marzo 2004), p. 20-21
  • (Gaztelaniaz) Suárez, Eduardo: " Astérix : un desternillante choque de civilizaciones ". Leer. ISSN 1130-7676. -- N. 150 (marzo 2004), p. 14-18

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  2. (Frantsesez) Christian Philippsen et Albert Uderzo, Uderzo (1985) de Flamberge à Astérix, Philippsen, 1985 (ISBN 2-905336-00-5), p. 10.
  3. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  4. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  5. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  6. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  7. (Frantsesez) Alain Duchêne et Philippe Cauvin (1985) L'Intégrale Uderzo 1941-1951, Hors collection, 2012 (ISBN 978-2-258-09392-8), p. 99..
  8. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  9. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  10. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  11. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  12. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  13. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  14. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  15. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  16. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  17. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  18. «Asterixen sortzaileak: Albert Uderzo» Asterix.com 2019.
  19. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  20. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  21. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  22. «Albert Uderzo: biografia» buscabiografías.com 2019.
  23. «En octubreAsterix cumple 60 años: René Goscinny» RTVE.es 2019.
  24. «Astérix chez les pictes», el nuevo álbum del héroe galo se publicará en 22 idiomas en el mes de octubre» laespadadetinta.com 2013.
  25. «Astérix y Obélix se inspiran en Julian Assange: El fundador de WikiLeaks ha alentado uno de los personajes de la 36 edición del cómic 'El papiro del César'» El País 2015-10-12.
  26. «Astérix y Obélix en la época de Twitter: Ferri y Conrad comienzan a mostrar su personalidad en el volumen número 36 del cómic» El País 2015-10-22.
  27. «Descubre el nuevo viaje de Astérix y Obélix: Adelantamos la lámina que presenta el 37º álbum de los héroes galos, creado por Jean-Yves Ferri y Didier Conrad» El País 2013.
  28. «Asterix 38. La Fille de Vercingétorix» Tebeosfera 2019.
  29. Diariovasco.com 2019.
  30. «En octubreAsterix cumple 60 años: René Goscinny» RTVE.es 2019.
  31. «En octubreAsterix cumple 60 años: René Goscinny» RTVE.es 2019.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Albert Uderzo Aldatu lotura Wikidatan