Azenario

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Azenario
Daucus carota's flower.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
OrdenaApiales
FamiliaApiaceae
GeneroaDaucus
EspezieaDaucus carota
Azpiespeziea Daucus carota subsp. sativus
Datu orokorrak
Iturria azenario

Azenarioa (Daucus carota subsp. sativus) barazki bat da, normalki kolore laranja duena, nahiz eta moreak, gorria, zuriak, beltzak edo horiak ere existitzen diren. Azenarioak Daucus carota espeziearen azpiespezie etxekotu bat dira, Europan eta Asiako hego-mendebaldean jatorria duena. Landarea Persian garatu zela uste da, eta bere hosto eta haziengatik hazten zen. Normalki sustraiak jaten ditugu, bahiz eta beste atalak ere jaten diren. Gaur egungo azenarioak hautespen artifizialaren ondorio dira: tamaina handia eta testura bilatzen da.

Azenarioa bi urteko landare bat da, Apiaceae familian. Hasieran hosto erroseta bat garatzen du, sustraia hazten den bitartean. Gaur egungo barietate azkarrenak 90 egunetan hazten dira, baina geldoagoak diren beste barietate batzuk ere badaude, 120 egun behar dutenak. Sustraiak alfa- eta beta-karoteno ugari dauka, eta K bitamina eta B6 bitaminaren iturria da. Hala ere, gauean hobeto ikustea baimentzen duela mito bat da, Britainiar armadak Bigarren Mundu Gerran sortua etsaia nahasteko.

Nazio Batuen Erakundearen arabera azenarioen eta arbien (elkarrekin erakusten dira) produkzioa 2013an 37,2 milioi tonakoa izan zen; erdia (%45) Txinan hazi zen. Munduko sukaldaritza askotan erabiltzen dira, batez ere entsaladak eta pureak sortzeko.

Nutrizio-balioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kolore askotako azenarioak

Azenarioak osasunerako dituen bertuteak duela hainbat mende ezagutzen dira. Ura du gehien bat, baina 100 gr azenariok 0,9 gr proteina ematen ditu, 7,3 gramo karbohidrato eta 0,2 gramo koipe, eta, gainera, zuntzak eta A, C eta E bitaminak. Azenarioaren balio energetikoa, 100 gr bakoitzeko, 33 kaloria da. Azenarioaren betakarotenoak erradikal askeen aurka egiten du, eta melanina ekoizten laguntzen du, hau da, azalaren beltzarantzeaz arduratzen den osagaia.

Barietateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azenarioa biurterokoa da, izotza jasateko gai da eta 100 egun inguru ematen ditu garatzen. Barietate ugari daude, kolore gorrixka edo laranjakoak, eta tamainaren arabera sailkatzen dira.

  • Luzeek 25 cm inguru hartzen dute.
  • Erdi luzeek 15 eta 20 cm bitartean neurtzen dute, eta haietakoa da barietate nantestarra, ezagunenetakoa dena.
  • Erdi laburrek 12 cm inguruko luzera dute.
  • Laburrek ez dute 10 cm baino gehiago. Guérande Frantziako eskualdean eta Nancyn gehien lantzen dituzten barietateak dira.

Sukaldean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azenarioa oinarri duten jakiak ez dira ugariak, kremaren bat edo beste baino ez, zaporea indartzeko laranja zukua edota esnegainezko lainoa dutela. Ezinbestekoak dira salda, eltzekariak eta sasoiko barazkien menestrak egiteko.