Jump to content

«Karolingiar arkitektura»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Bot: hizkuntza arteko 10 lotura lekualdatzen; aurrerantzean Wikidata webgunean izango dira, d:Q2337737 orrian)
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
{{Wikiproiektu|Arkitektura|Arkitektura}}
[[Image:Kloster Lorsch 05.jpg|thumb|right|250px|[[Lorscheko abadia|Lorsch]] monasterioko sarrera]]
[[Image:Aachener dom oktagon.jpg|thumb|right|250px|Jauregiko Kapera, Akisgran]]
'''Karolingiar arkitektura''' Europa iparraldean garatutako [[arkitektura]] estilo [[arte prerromanikoa|aurre-erromanikoerromanikoa]]a izan zen, VIII eta IX. mendeetako [[Karolingiar Pizkundea|Karolingiar Pizkundekoa]], [[Karolingiar leinuleinua|Karolingiar leinukoek]]koek mendebaldeko Europa agindu zuten garaian. [[Erromatar arkitektura]] antzeratzeko asmoarekin sortu zen (Inperioa berdindu nahian), baina gehiengoa [[arkitektura paleokristau]] eta [[bizantziar arkitektura|bizantziarretik]] mailegatu zuen.
 
[[Arte]]ak garrantzizko papera jokatu zuten hasiera-hasieratik [[Karlomagno]]ren kultura egitarauan. Italiara egin zituen bidaldietan ezagutu zituen [[Konstantino]]ren eta [[Justiniano]]ren garaietako arkitektura monumentuak, lehenengoak [[Erroma]]n, eta [[RavenaRavenna|Ravenan]]n bigarrnak, eta berehalaxe piztu zitzaion bere handientzaren dina izango ziren eraikinak altxatzeko gogoa. Hala, karolingiar arkitekturaren lehen urratsak Antzinate beranduko arkitektura politikaren eta Elizaren antolakuntza modu berrietara egokitzetik sortuko ziren.
 
==Eraikin nagusiak==
{{sakontzeko|Akisgrango jauregia}}
 
Karlomagnoren [[AachenAkisgran|Aachengo]]go jauregiak oin karratua zuen erdian, iparraldean erregearen egoitza zegoen, gaur Aachengo udaletxea dena, eta hegoaldean jauregi kapera.
 
Lau parte nagusi zituen jauregiak, egoitzatarakoa, harreretarakoa, erlijiorakoa eta intendentziarakoa. Eudes [[Metz]]ekoa arkitektoari (segur aski bere izenez ezagutzen den [[AlpeAlpeak|Alpeez]]ez iparraldeko arkitektorik antzinakoena) enkargatu zitzaion proiektua. [[790]]ean hasi ziren lanak eta [[805]]erako, kapera behinik behin, amaiturik zegoen, urte hartako [[Epifania|Errege egunegunean]]ean sagaratu baitzuen [[Leon III.a]] aita santuak.
 
Aachengo jauregi kaperaren oinak eta egiturak, duen [[poligono]] formagatik eta bi solairu dituelako, [[RavenaRavenna|Ravenako]]ko San Vitalekoa gogorarazten du. Bi solairuko jauregi kapera eredu horrek Erdi Aro guztian izango zuen arrakasta: beheko solairua eliztar soilentzat izan ohi zen, eta goikoa errege edo printzeentzat. Aachengo kaperak [[oktogono]] formako erdigunea du, eta, haren inguruan, [[hexadekagono]]a (hamasei aldekoa) eta eraikinaren kanpoaldea osatzen duen deanbulatorio bat.
 
[[Erdi puntuko arku]]ak ditu beheko solairuan, eta erdi-erdian, goragune zabal eta huts bat, bigarren solairuan altura bikoitzeko arkuak baititu. Erdiko ganga danbor leihodun batean bermatzen da.
Karlomagno hil (814) eta berehala, Indenen eta Aachenen bildu zen Elizaren kontzilioa (816-817), eta han finkatu ziren erromatar liturgia eta monasterioetako arauak. [[Sankt Gallen]] abade-etxerako ([[Suitza]]n) egindako planoa da monasterioetan ordena jartzeko borondate horren erakusgarri behinena. 820 aldera marraztu zuten, eta bertan laburtu zen kontzilioan monasterioei buruz erabakitakoa.
 
Planoan aurreikusita eta jasota daude [[komentu]] batean sor daitezkeen beharrizan guztiak : logela, jangela, sukaldeak, eritegia, [[klaustro|kalostra]] eta eskola, [[erromesaldi|erromes]] eta bisitarientzako egoitza, ukuiluak eta beste hainbat eraikin, abadearen egoitza, eta, erdiko aldea eta espazio guztiaren ia erdia hartzen duela, eliza. Elizak badu berrikuntza bat, mendebaldeko dorrearen tokian abside bat baitu, ekialdekoari kontrajarrita. Eraikina mendebaldera orientatzeko formula hori erromatar ereduetatik hartu bide zuten, eta karolingiar liturgia erromatartu izanaren frogatzat hartzen da.
 
[[Basilika]] bat da eliza, eta gurutzadura eta korua ditu ekialdean. Erdiko habearteak eta alboetakoek -zeinetan ere [[aldare]] asko dauden- ez dute espazio bakar jarraitu bat osatzen, baizik eta esparruka daude zatituak, hesi moduko batzuen bitartez. Ate eta sarbide asko zituen : mendebaldeko absidearen ondoan bi, eta beste hainbat iparraldetik bezala hegoaldetik. Mendebaldeko absidea [[Petri (apostolua)|San PetriPetriri]]ri eskainita dago.
 
===Beste adibide batzuk===
252.705

edits