Edukira joan

«Plandemia»: berrikuspenen arteko aldeak

63 bytes removed ,  Duela 1 urte
t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[FileFitxategi:Festival slobode 20200905 DSC 0129.jpg|thumb|300px|[[Kroaziera|Kroazierazko]]zko kartela (manifestazio bat [[Zagreb|Zagreben]]en 2020ko irailean): "Plandemia / Gobernua gezurretan / Hedabideak gezurretan /Altxa gezurraren kontra!]]
 
'''Plandemia''' deitu izan zaio [[COVID-19|COVID-19ren]]ren [[COVID-19 pandemia|2019-2020]] [[COVID-19|koronabirusaren]] [[COVID-19 pandemia|pandemiaren]] inguruko [[konspirazioaren teoria]] bati. ''[[Portmanteau]]'' erako hitz jokoan adierazten da ''pandemia'' nahita asmatutako ''plana'' izan dela. Hedaduraz, COVID-19aren inguruko konspirazio-teoria desberdinen multzoari ere hala esan izan zaio<ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Foucaulten pandemia|hizkuntza=eu|data=2020-08-16|url=https://etzi.pm/2020/08/foucaulten-pandemia/|aldizkaria=etzi.pm|sartze-data=2020-09-10}}</ref>.
 
Ikuspegi hauetariko askok [[Euskal Herria|Euskal Herrian]]n ere izan dute islarik<ref name=":0" />. Beste ekimen batzuen artean, ''Koronabirusaren gezurrak'' izeneko talde bat sortu zen [[Telegram (aplikazioa)|Telegramen]], nagusiki euskaraz informazio alternatiboa eskaintzen<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Koronabirusaren gezurrak|url=https://t.me/s/koronabirusarengezurrak|aldizkaria=Telegram|sartze-data=2020-09-10}}</ref>.Plandemian edo haren bifurkazioetako batean sinisten duenari ''negazionista'' esan izan zaio 2020ko udatik aurrera bereziki<ref>{{Erreferentzia|izena=Aitor|abizena=Montes|urtea=2020|izenburua=Asintomatikoen baheketa|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=eu|data=2020-09-09|url=https://www.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/asintomatikoen-baheketa|aldizkaria=naiz: IRITZIA|sartze-data=2020-09-10}}</ref>.
 
[[Munduko Osasun Erakundea|Osasunaren Mundu Erakundeak]] birusari buruzko informazio okerreko ugaritasunari "''infodemia''" deitu izan dio, eta [[osasun]] globalarentzat oso arriskugarria dela adierazi<ref name=":1">{{Erreferentzia|izenburua=Disinformation and coronavirus|hizkuntza=en|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/disinformation-and-coronavirus|aldizkaria=www.lowyinstitute.org|sartze-data=2020-09-10}}</ref>.
 
== Desinformazioa ==
Covid gaitzaren krisian izugarrizko [[desinformazio]] multzoa zabaldu da gaixotasunaren jatorriari, eskalari eta gaixotasunaren prebentzioari, diagnostikoari eta tratamenduari buruz. Informazio faltsua, nahita, sare sozialen eta komunikabideen bidez hedatu da<ref name=":1" />. Estatu batzuetako hedabideak ([[Txinaren izenak|Txina]] eta [[Errusia]] adibidez<ref>{{Erreferentzia|izena=Peter|abizena=Beaumont|izenburua=Malicious forces creating 'perfect storm' of coronavirus disinformation|hizkuntza=en-GB|abizena2=Borger|abizena3=Boffey|izena2=Julian|izena3=Daniel|data=2020-04-24|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/24/coronavirus-sparks-perfect-storm-of-state-led-disinformation|aldizkaria=The Guardian|issn=0261-3077|sartze-data=2020-09-10}}</ref>), edo gobernu eta goberburuak ere nahastuta egon dira puntu batean edo bestean mezu horien zabalkundean: Donald Trump eta Erresuma Batuko gobernuari ere egotzi zaizkie praktika horiek<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Experts warn Trump’s misinformation about coronavirus is dangerous|hizkuntza=en-US|data=2020-02-26|url=https://www.statnews.com/2020/02/26/trump-mixed-messages-on-coronavirus/|aldizkaria=STAT|sartze-data=2020-09-10}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Adam|abizena=Payne|izenburua=Boris Johnson's government has considered the possibility that the coronavirus may have accidentally leaked from a Chinese lab|url=https://www.businessinsider.com/boris-johnson-government-coronavirus-may-leaked-chinese-laboratory-covid-2020-4|aldizkaria=Business Insider|sartze-data=2020-09-10}}</ref>.
 
Iruzur komertzialak ere izan dira sendabide "miragarriak" eskaintzen<ref>{{Erreferentzia|izena=Luis|abizena=Ferré-Sadurní|izenburua=Alex Jones Is Told to Stop Selling Sham Anti-Coronavirus Toothpaste|hizkuntza=en-US|abizena2=McKinley|izena2=Jesse|data=2020-03-13|url=https://www.nytimes.com/2020/03/13/nyregion/alex-jones-coronavirus-cure.html|aldizkaria=The New York Times|issn=0362-4331|sartze-data=2020-09-10}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Victoria Knight of Kaiser Health|abizena=News|izenburua=Covid-19: beware online tests and cures, experts say|hizkuntza=en|data=2020-03-31|url=http://www.theguardian.com/world/2020/mar/31/coronavirus-covid-19-fake-tests-cures|aldizkaria=the Guardian|sartze-data=2020-09-10}}</ref>. Beste batzuen arabera, kezkatu beharrik ez dago, gezurrezkoa baita birusa eta benetako gaixotasunik ez dago, edo oso arina da besterik gabe<ref name=":2">{{Erreferentzia|izenburua=Iruñeko karrikak, Plandemic konspirazio bideoetan|hizkuntza=eu|url=https://sustatu.eus/1589439163|aldizkaria=sustatu.eus|sartze-data=2020-09-10}}</ref>. Era berean, [[Maskara (iragazkia)|maskararen]] erabilpena onartu ezinezko inposizioa izateaz gain, osasunaren kalterakoa ere izan daitekeela aldarrikatu dute. [[Bakunen kontrako mugimendua]] asaldatu da bereziki maskararen kontra egiteko orduan<ref>{{Erreferentzia|izena=Teresa|abizena=López de Munian|urtea=2020|izenburua=Me rebelo a que me tapen la boca|argitaletxea=Naiz.eus|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=es|data=2020-08-28|url=https://www.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/me-rebelo-a-que-me-tapen-la-boca|aldizkaria=naiz: IRITZIA|sartze-data=2020-09-10}}</ref>.
 
== Muturreko teoriak ==
Muturreko teoriazale batzuek aldarrikatu dute birusa [[Gerra biologiko|arma biologikoa dela]], aldez aurretik [[Txerto|txertoatxerto]]a porest dagoela, horrekin populazioa kontrolatzeko ekimenak bultzatzeko. Bereziki, [[Bill Gates]] filantropo eta informatikari aberatsa legoke inplikatua, [[George Soros]] inbertsorea ere tartean dela, bakuna edo txertoaren bidez [[Nanobot|nanobotaknanobot]]ak pertsonetan ezartzeko, eta gero haien bidez, [[5G]] sareak erabiliz, munduko biztanle guztiek kontrola egin ahal izateko, ''Munduko Ordena Berri'' maltzur bat ezartzeko<ref name=":0" /><ref name=":2" />.
 
''Plandemic'' izeneko bideo bat baino gehiago ere jarri zen zirkulatzen Interneten 2020ko udaberrian. Horietako batean [[Iruñea|Iruñeko]] karrikak ageri ziren, Espainiako militarrek itxialdiaren egunetan bertan egindako agerraldi batean protestaka hartu zituztelakoan balkoi batzuetatik. Bideoaren narratiban, Ordena Berri zapaltzailearen protesta gisa ikus zitekeen pasartea, kontesturik gabe sartu baitziren irudiak<ref name=":2" />.
 
== Erreferentziak ==
[[Kategoria:COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemia]]
[[Kategoria:Konspirazio-teoriak]]
[[Kategoria:COVID-19 pandemia Euskal Herrian‎Herrian]]