Daniel Defoe

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Daniel Defoe
Daniel Defoe
Daniel Defoe
Datu pertsonalak
Jaio 1660ko urriaren 10a ?
Londres (Erresuma Batua)
Hil 1731ko apirilaren 21a
Londres (Erresuma Batua)
Bikotekidea(k) Mary Tuffley

Daniel Defoe, jaiotzez Daniel Foe, (Londres, 1660ko urriaren 10a ? - Londres, 1731ko apirilaren 21a), kazetari eta nobela idazle famatua izan zen. Erresuma Batuko nobela errealistaren fundatzaileatzat jotzen da. Prentsa ekonomikoa idatzi zuen lehenengo idazle ezaguna da.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Daniel Foe Londresen jaio zen St. Giles Cripplegate parrokia inguruan, baina data eta lekua ez dakizkigu ziurtasunez. Gurasoak Alice eta James Foe izan ziren. Aita James The Worshipful Company of Butchers izeneko harakinen gremioko kidea eta argizariak egiten irabazten zuen bizitza. Presbiteriano zorrotza, haren iritziek eragina izango zuten gerora semeagan. Danielek erantsiko zion abizenari DE ponpoxo hura eta, behin baino gehiagotan, De Beau Faux sendikoa zela esan ohi zuen.

Londresko Charles Morton eskolan ikasi zuen eta, aitak semea apaiz egitea nahi bazuen ere, Daniel Defoe gazteak merkatari lanetan murgiltzea nahiago izan zuen -galtzerdiak, artilezko gaiak edo ardoa salduz- eta Europan zehar bidaiatu. Negozioak ez zitzaizkion ondo joan, ordea, eta zorrez lepo ibili zen bizitza osoan.

1648an, Mary Tuffleyrekin ezkondu zen -3.700 £-ko dotea jaso zuen- eta bi seme eta 5 alaba izan zituzten. Zorrak ezin ordaindu, kartzelan egon behar izan zuen eta, 1658an, Monmoutheko dukearen aurkako matxinadan hartu zuen parte. Eliza batean ezkutatu zen matxinadak porrot egin zuenean eta hantxe ikusi zuen Robinson Crusoe izena harrian grabatuta, gerora mundu osoan ospea lortuko zuen eroi bihurtuko zuena.

1688an, Guillermo Orangekoari lagundu zion eta, Europa osoan bidaiatu ondoren, gobernu berriaren kide izan zen 1695ean.

1701ean, lehen lana argitaratu zuen, "El verdadero inglés", Gilem III.a erregearen defentsan eta prejuizio nazionalei eraso eginez.

Bi urte barru, ekintzailetza politikoak kondenara eraman zuen eta pikotan erakutsia izan zen, The Shortest Way with Dissenters panfletoa idatzi zuelako. Kartzela zigorra erori zitzaion Newgateko presondegian, baina ez zuen zigorra bete beharrik izan ajente sekretu bezala lan egin zuelako gobernu ingelesarentzako. Negozioak porrotean, 1713ra arte, kazetari lanetan ibili zen The Review aldizkarian.

Azken urteetan idatzi zituen ospea emango zioten eleberriak eta arrakasta izugarria lortu zuten bere garaian. 1719an etorri zen Robinson Crusoeren abenturak, naufragio baten ondoren uharte huts batean gizona kokatu eta haren abenturak kontatuz; Alexander Selkirken naufragio erreala kontatu zuen horrela eta lehenengo eleberri ingelesa kontsideratzen da.

1720an, The Life, Adventures and Piracies of the Famous Captain Singleton idatzi zuen, bi gizonezkoen arteko amodioa eta nola Quaker Williamek Singleton kapitaina bizitza kriminal eta pirata batetik aldendu zuen, bikote bezala Londresen bizitzeko. Hori bai, ingeles zipitzik ez zuten jendaurrean hitz egiten eta Singleton Williamen arrebarekin ezkonduta zegoen itxurak gordetzeko.

[[1722]an, Moll Flandersen abenturak eleberri pikareskoa eta A journal of the plague year of 1665 etorri ziren, eta 1724an, Roxana: The Fortunate Mistress. Eragin handia izan zuten eta deskripzio errealista nabarmendu zen. Lady Roxanaren ondorengo lanen gehiengoa A tour throught the Whole Island of Great Britain bezalako bidaia liburuak izan ziren.

Jonathan Wild kriminala urkatu zutenean, Defoek Applebee's Journalentzako artikulua idatzi zuen eta True and Genuine Account of the Life and Actions of the Late Jonathan Wild argitaratu zuen gero, 1725eko ekainean.

Daniel Defoe 1731n hil zen eta heriotzaren arrazoiak ez dira ziurrak. Uste da apirilaren 24 edo 25ean izan zela eta Bunhill Fieldsen, Londresen, dago ehortzita.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Robinson Crusoe. Lehen edizioa

Fizioa

  • The Consolidator or, Memoirs of Sundry Transactions from the World in the Moon (1705)
  • Atlantis Major (1711)
  • Robinson Crusoe (1719)
  • The Farther Adventures of Robinson Crusoe (1719)
  • Captain Singleton (1720)
  • Memoirs of a Cavalier (1720)
  • A Journal of the Plague Year (1722)
  • Moll Flanders (1722)
  • Roxana: The Fortunate Mistress (1724)
  • The Family Instructor
  • The Pirate Gow
  • The Storm
  • The King of Pirates (1719)
  • Colonel Jack

Entseiguak

  • Conjugal Lewdness
  • Serious Reflections of Robinson Crusoe (1720)
  • The Complete English Tradesman
  • An Essay Upon Projects – Argitaratu zuen lehen liburua.
  • An Essay Upon Literature – 1726
  • Mere Nature Delineated – 1726
  • A Plan of English Commerce - 1728
  • A General History of the Pyrates, Defoe's authorship of this pseudonymous work is disputed

Poemak

  • The True-Born Englishman: A Satyr

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Daniel Defoe Aldatu lotura Wikidatan