Daniel Defoe

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Daniel Defoe
Daniel Defoe Kneller Style.jpg
Bizitza
Izen osoa Daniel Foe
Jaiotza Cripplegate1660ko irailaren 13a
Herrialdea  Ingalaterrako Erresuma
Britainia Handiko Erresuma
Talde etnikoa Ingelesa
Heriotza Moorfields1731ko apirilaren 24a (70 urte)
Hobiratze lekua Bunhill Fields
Familia
Ezkontidea(k) Q22328736
Hezkuntza
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak kazetaria, eleberrigilea, prosalaria, haur literaturaren idazlea eta publizista
Lan nabarmenak Robinson Crusoe
Moll Flanders
A Journal of the Plague Year
IMDb nm0214518

Daniel Defoe, jaiotzez Daniel Foe, (Londres, 1660ko irailaren 13a?[1] - Londres, 1731ko apirilaren 24a.?)[2], Zalantza dago bere jaio eta heriotza datarekin. Kazetari eta nobela idazle famatua izan zen. Mundu osoan zehar ezaguna izan zen haren Robinson Crusoe nobelagatik. Erresuma Batuko nobela errealistaren fundatzailetzat jotzen da. [3]Prentsa ekonomikoa idatzi zuen lehenengo idazle ezaguna da.[4]

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Daniel Foe Londresen jaio zen St. Giles Cripplegate parrokia inguruan, baina data eta lekua ez dakizkigu ziurtasunez. Gurasoak Alice eta James Foe izan ziren. Aita James The Worshipful Company of Butchers izeneko harakinen gremioko kidea eta argizariak egiten irabazten zuen bizitza. Presbiteriano zorrotza, haren iritziek eragina izango zuten gerora semeagan. Askotan, gurasoen sinesmen erlijiosoak ez zetozen bat Ingalaterrako Elizarekin. Danielek erantsiko zion abizenari “de” eta, behin baino gehiagotan, De Beau Faux sendikoa zela esan ohi zuen.[5] Bere ama, Annie, bera 10 urte zituenean hil zen. [6]

Londresko Charles Morton eskolan ikasi zuen, baina ministroa izatea nahi ez zuenez, akademia utzi eta Daniel Defoe gazteak merkatari lanetan murgildu zen -galtzerdiak, artilezko gaiak edo ardoa salduz- eta Europan zehar bidaiatu. Nahiz eta anbizio handiko gizona izan negozioak ez zitzaizkion oso ondo atera, zor asko izan zituen eta horrek  kartzelara ere eraman zuen uneren batean.[7]

1684an, Mary Tuffleyrekin ezkondu zen eta 3.700 £-ko dotea jaso zuen, asko garai hartarako. Zorrak eta arazo politikoak izan zituen, baina hori ez zen arazo izan bere ezkontza 50 urte irauteko eta bi seme eta bost alaba izateko.

1685ean, Monmoutheko dukearen aurkako matxinadan hartu zuen parte. Eliza batean ezkutatu zen matxinadak porrot egin zuenean eta hantxe ikusi zuen Robinson Crusoe izena harrian grabatuta, gerora mundu osoan ospea lortuko zuen eroi bihurtuko zuena. Indultua lortu zuen Kartzelatik libratu zen George Jeffreys magistratuak lagundu ziolako.

1688an, Guillermo Orangekoari lagundu zion eta, Europa osoan bidaiatu ondoren, gobernu berriaren kide izan zen 1695ean. 1696an teila eta adreiluen enpresa bat zuzendu zuen.

1701ean, lehen lana argitaratu zuen, "Egiazko ingelesa", Gilem III.a erregearen defentsan eta aurreiritzi nazionalei eraso eginez.

Handik bi urtera, ekintza politikoak kondenara eraman zuen eta pikotan erakutsia izan zen, The Shortest Way with Dissenters panfletoa idatzi zuelako. Hala ere, Hymn to the Pillory poema errezitatu zuen eta pikotaren inguruan zegoen jendeak, objektu kaltegarriak bota ordez, loreak bota zizkion. Bi egun pikotan pasa eta gero, kartzela zigorra erori zitzaion Newgateko presondegian, baina ez zuen zigorra bete beharrik izan agente sekretu bezala lan egin zuelako gobernu ingelesarentzako. Negozioak porrotean, 1713ra arte, kazetari lanetan ibili zen The Review aldizkarian.

Azken urteetan idatzi zituen ospea emango zioten eleberriak eta arrakasta izugarria lortu zuten bere garaian. 1719an etorri zen Robinson Crusoeren abenturak, naufragio baten ondoren uharte huts batean gizona kokatu eta haren abenturak kontatuz; Alexander Selkirk marinel eskoziarraren eta Pedro Serrano marinel espainiarraren naufragio erreala kontatu zuen horrela eta lehenengo eleberri ingelesa kontsideratzen da.

1720an, The Life, Adventures and Piracies of the Famous Captain Singleton idatzi zuen, bi gizonezkoen arteko amodioa: nola Quaker Williamek Singleton kapitaina bizitza kriminal eta pirata batetik aldendu zuen, bikote bezala Londresen bizitzeko. Hori bai, ingeles zipitzik ez zuten jendaurrean hitz egiten, greziarrak zirelakoan; Singleton Williamen arrebarekin ezkonduta zegoelako itxura egiten zuten.

1722an, Moll Flandersen abenturak eleberria argitaratu zuen. Obra hau literatura pikareskoaren ezaugarriekin bat egiten du: narrazioa pasarte desberdinetan, pertsonaien eboluzioa gertaeren arabera, protagonistaren klase sozialaren aldaketa eta engainua eta itxura gai nagusi bezala.

A journal of the plague year of 1665  1722an publikatu zuen nobela historiko hau, 1655eko Londresen egon zen izurriteari buruz.

1724an, Roxana: The Fortunate Mistress. Eragin handia izan zuen; deskripzio errealista nabarmendu zen liburu honetan. Lady Roxanaren ondorengo lan gehienak A tour throught the Whole Island of Great Britain bezalako bidaia-liburuak izan ziren.

Jonathan Wild kriminala urkatu zutenean, Defoek Applebee's Journalentzako artikulua idatzi zuen eta True and Genuine Account of the Life and Actions of the Late Jonathan Wild argitaratu zuen gero, 1725eko ekainean.

Daniel Defoe 1731n hil zen eta heriotzaren arrazoiak ez dira ziurrak. Uste da apirilaren 24 edo 25ean izan zela eta Bunhill Fieldsen, Londresen, dago ehortzita.

Robinson Crusoe[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Robinson Crusoe (ingelesez, jatorrizkoan The life and strange surprising adventures of Robinson Crusoe) ingelesez idatzitako lehenengo eleberritzat hartzen den liburua da, Daniel Defoe ingelesak Alexander Selkirk eskoziar itsasgizonaren istorioan oinarriturik idatzia, lehen aldiz 1719an argitaratua.  Gainera, nobela honen bitartez irakurleak heziera, erlijioa, bakartasuna eta bizitzaren zentzuari buruz erreflexionatzeko aukera ematen du. Nobelaren gai nagusia gizakiak naturan daukan eragina da; izan ere, gizakiaren adimenak natura menperatzeko eta bizirauteko duen ahalmena da gai nagusietako bat. Urte hartan bertan, liburu honen jarraipena zen The Further Adventures of Robinson Crusoe idatzi zuen Defoek.

Hainbat aldiz zinemaratu dute liburua.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Robinson Crusoe. Lehen edizioa

Fikzioa

  • The Consolidator or, Memoirs of Sundry Transactions from the World in the Moon (1705)
  • Atlantis Major (1711)
  • Robinson Crusoe (1719)
  • The Farther Adventures of Robinson Crusoe (1719)
  • Captain Singleton (1720)
  • Memoirs of a Cavalier (1720)
  • A Journal of the Plague Year (1722)
  • Moll Flanders (1722)
  • Roxana: The Fortunate Mistress (1724)
  • The Family Instructor
  • The Pirate Gow
  • The Storm
  • The King of Pirates (1719)
  • Colonel Jack

Saiakerak

  • Conjugal Lewdness
  • Serious Reflections of Robinson Crusoe (1720)
  • The Complete English Tradesman
  • An Essay Upon Projects – Argitaratu zuen lehen liburua.
  • An Essay Upon Literature – 1726
  • Mere Nature Delineated – 1726
  • A Plan of English Commerce - 1728
  • A General History of the Pyrates, Defoe's authorship of this pseudonymous work is disputed

Poemak

  • The True-Born Englishman: A Satyr

Euskaratuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Robinson Crusoe (Robinson Crusoe, 1719), Euba: Ibaizabal, 1997. Itzultzailea: Aintzane Ibarzabal
  • Robinson Crusoe (Robinson Crusoe, 1719), Donostia: Elkar, 2012. Itzultzailea: Aintzane Ibarzabal

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez)  Who is Daniel Defoe? Everything You Need to Know, https://www.thefamouspeople.com/profiles/daniel-defoe-4717.php. Noiz kontsultatua: 2018-01-09 .
  2. Paul Duguiden arabera, "Limits of self organization" lanean azaltzen duenez, First Monday (2006ko irailaren 11): "Most reliable sources hold that the date of Defoe's birth was uncertain and may have fallen in 1659 or 1661. The day of his death is also uncertain."
  3.   Daniel Defoe (1660? - 1731), http://www.aboutenglish.it/englishpress/defoe.htm. Noiz kontsultatua: 2018-06-01 .
  4.   Adams, Gavin John (2012), Letters to John Law, Newton Page, liii-lv. orrialdeak, ISBN ISBN 978-1-934619-08-7  .
  5.   Biography of Daniel Defoe, https://www.gradesaver.com/author/daniel-defoe/. Noiz kontsultatua: 2018-06-01 .
  6.   John J., Richetti (2015), The Life of Daniel Defoe, Wiley-Blackwell, ISBN 978-1-119-04530-4  .
  7.   Robinson Crusoe. Liburuaren sarrera, https://www.armiarma.eus/unibertsala/defoe/. Noiz kontsultatua: 2018-06-01 .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Daniel Defoe Aldatu lotura Wikidatan