Eskusoinu txiki

Eskusoinu txiki
	eskusoinu txikia
	Irudi gehiago
Fabrikazioa
Sortzailea	Jazinto Rivas
Jatorrizko herrialdea	Espainia eta Italia
Historia
Sorrera	1890

Objektu hau Euskal Herriko historia 100 objektutan proiektuaren parte da. Bertan dituzu objektuari buruzko baliabide gehiago eskuragarri.

Eskusoinu txikia botoidun akordeoi diatonikoaren mota bat da, Europako beste herrialde batzuetatik ekarritako akordeoi diatonikoei egindako zenbait aldaketarekin Euskal Herrian errotu zena. Trikitia^[1] —edo, zenbait euskalkitan eta orohar hedatuago, trikitixa— ere deitzen zaio (nagusiki trikiti musika jotzeko erabili izan delako); bai eta —bereziki XX. mendeko kristau fedeko giroan— infernuko hauspoa^[2] ere (Erromatar Eliza Katolikoko apaizek emandako izena, eliza horren moralaren aurkako ohiturak sustatzen zituela eta).^[3] Giltzadi instrumentu hau Euskal Herrira italiar langileek ekarri zuten XIX. mendearen erdialdera.

Euskal akordeoi diatonikoak baditu bi botoi gehigarri beste lurraldeetako akordeoi diatonikoek ez dituztenak, Jazinto Rivas Elgetak gehitu zizkionak, eta bere ikasleek ere gehikuntza onartu zutelako iraun dute gaur egun arte. Bi botoi gehigarri hauek eskala kromatiko osoa bi oktabatan jo ahal izatea ahalbidetzen dute.

Trikitia urte askoan panderoaz lagundurik jo izan da, festa herrikoietan. Jatorriz, eskusoinu txikia zeritzon instrumentuari; eta trikitia, panderoak eta eskusoinu txikiak osaturiko taldeari (eta, hedaduraz, jotzen zuten musikari).^[5] Europako beste lur batzuetan eta Ameriketan ere ezaguna da, bestelako aldaera askorekin.

Historia

Sakontzeko, irakurri: «Trikiti musika»

Eskusoinu txikia XIX. mendean hedatu zen Euskal Herrian. 1860ko hamarkadan Beasaindik Olaztira zihoan Iparraldeko Trenbidea eraikitzera etorritako italiar langileek ekarri zutela uste da.^[5]^[6]^[7] Garaiko erromerietan erabiltzen ziren txistu eta danborraren ordez hasi ziren erabiltzen, txistu eta danborra bezala eramateko erraza baitzen, baina soinu aniztasun handiagoa zuelako eta kanturako aukera eskaintzen zuelako, ziur aski. Badirudi batez ere baserri giroan errotu zela hasieran^[7]. Euskal herritik datorkigun lehen aipamen idatzia 1889koa da, Urkiolako erromeriari erreferentzia egiten diona^[6].

Garai hartan arrotza izateaz gain dantza lotu eta arinagoak egiteko erabiltzen zenez, sektore kontserbadoreek mespretxatu egiten zuten trikitia; garai hartakoa da "infernuko hauspoa" ezizena. Hasierako garaietan debekatu ere egin zuten, erromeriak debekatuz eta zenbaitetan musikariak eta dantzariak ere atxilotuz. Frankismo garaian ere ez zen ongi ikusia, eta diktaduraren bukaeran soilik hasi zen zilegitasuna hartzen.

1990eko hamarkadan eskusoinua formatu modernoagoetan txertatu zuten hainbat musika taldek, "trikipop" deitu zen moldean. Eskusoinuari lagunduz gitarra, bateria eta soinu elektronikoak proposatzen ziren. Korronte horren ondorio dira Gozategi, Maixa eta Ixiar, Gose... eta beste hainbat talde.