Akordeoi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Kaleko soinujolea.

Akordeoi edo eskusoinua tekla instrumentu bat da, munduan zehar oso hedatua baina nagusiki Frantzia, Ipar Amerika, Kolonbia (vallenatoa) eta Brasilen.

Hainbat akordeoi mota daude, adibidez akordeoi diatonikoa, folkloreari loturik oso zabaldua Euskal Herrian (trikitia), Parisen, Alemanian, Austrian, Kolonbian, Panaman, Mexikoko iparraldean, Argentinako ipar-mendebaldean eta Dominikar Errepublikan.

Akordeoi diatonikoaren antzekoa da Argentinako bandoneona, tangoetan erabilia.

Jatorria eta egungo hedapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akordeoia edo eskusoinua 1830eko hamarkadan (Polonian) asmatutako haizezko instrumentu musikala da. Akordeoia herrialde hauetan jotzen da gehienbat: Iberiar peninsulan (Galizia, Kantabria, Asturias eta Euskal Herrian; Europan zehar (Frantzia, Italia, Alemania, Polonia eta Austria); eta gainerako herrialdeak (Kolombia, Panama, Peru, Txile, Argentina, Uruguai...).

Akordeoiaren atalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiru zati handitan bana daiteke: diapasoia, hauspoa eta armonika kaxa. Akordeoi guztiek hirurak dituzte.

Eskusoinu hau Larrinagaren akordeoietako bat da, berak propio sortutakoa. Kromatikoa da (botoi biribilak dituena), 120 baxu ditu.

Akordeoiaren erdian hauspoa kokatzen da, eta bere alde bietan, zurezko kaxa bi. Eskumako zurezko kaxan dago diapasoia eta bertan daude kokatuta akordeoiaren teklak (pianodun akordeoiak) eta botoiak (akordeoi kromatikoak —botoi biribila—). Akordeoiaren zati honek, melodia ematen digu.

Bestalde, hauspoaren ezkerraldean kokatutako zurezko kaxa, harmonika kaxa deritzo eta zati hau, bai pianodun akordeoietan eta bai akordeoi kromatikoetan berbera da. Armonika kaxak, botoi biribilak ditu, eta akordeoi motaren arabera botoien kopurua aldatu egiten da; adibidez, pianodun akordeoiak 80 eta 120 (gehiago ere izan ditzake) baxu izan ditzake, baina trikitiak (soinu txikia), Euskal Herrian jotzen den instrumentu ohikoak, 12 baxu besterik ez ditu. Harmonika kaxa, diapasoiak sortzen duen melodiari erritmoa emateko erabiltzen da.

Akordeoi motak eta euren berezitasunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akordeoiak mota askotakoak dira, bakoitza tekla edo botoi kopuru desberdinekin, hainbat soinu, egitura eta formarekin.

Pianoduna: Ezagunena da: diapasoian, pianoarenak bezalako teklak ditu, berdin-berdin kokatuak; ezkerraldean, harmonika kaxan, 80, 120... baxu ditu. Normalean edo gehienbat, orkestra edo aretoetakoa da, baina ez beti.

Kromatikoa: Horrek harmonika kaxa pianodun akordeoiak bezala du (motaren arabera), baina diapasoian, pianoarenak bezalako teklak izan beharrean, botoi biribilak ditu. Akordeoi mota hori kaleetan zehar ikusten dena izaten da, informalagoa, herrikoiagoa. Haren eredu, Euskal Herrian gehienbat jotzen den akordeoi mota, trikitia herri akordeoia da, tamaina txikikoa (eramanerraza) eta 12 baxu besterik ez dituena. Trikitiak diapasoian edozein akordeoi kromatikok bezala botoiak ditu, baina botoi kopurua, akordeoi mota batetik bestera aldatzen da. Trikitiak 23 botoi ditu, bi ilaratan banatuak, 12 ilara batean eta 11 beste ilaran. Hiru, lau eta bost ilarakoak ere badaude.

Akordeoi ekoizleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herrian, akordeoien marka famatuena Larrinaga Guerrini da. Garai batean bi akordeoigileok, bata euskalduna eta bestea italiarra, batera egiten zuten lan, baina arrazoi batzuk zirela medio, banatu eta bakoitzak bereak sortzen hasi zen. Geroago berriro batu egin ziren.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Musika Artikulu hau musikari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.