Hernio

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Hernio
Hernio cumbre.jpg
Datu orokorrak
Garaiera 1.075 m
Prominentzia 701 m
Geografia
Koordenatuak 43° 10′ 17″ N, 2° 09′ 06″ W / 43.1714°N,2.1516°W / 43.1714; -2.1516Koordenatuak: 43° 10′ 17″ N, 2° 09′ 06″ W / 43.1714°N,2.1516°W / 43.1714; -2.1516
Herrialdea Euskal Herria
Mendikatea Hernioko mendilerroa
Herrialdea Espainia
Lurraldea Gipuzkoa
Mendizaletasuna
Ohiko bidea Iturriotzetik
Luberri Luberri

Hernio[1] izen bereko mendilerroan dagoen tontor garaiena da, Gipuzkoako erdigune geografikoan kokatua. 1.078[2] metroko altitudea du. Tolosaldea, Urola Erdia eta Urola Kosta eskualdeetako lurretan dago kokatuta.

Hernion hainbat gurutze zeuden eta, kalbario bidea osatzen zutena. 2014ko udazkenean gehienak kendu zituzten, herritar ekimen baten bidez eta Foru Aldundiak onartuta.[3] Tradizioak dioenez, kalbario honetatik pasatzen denari gaixotasunak sendatzen omen zaizkio.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XXI. mendearen hasieraraino, euskara estandarrean zalantza zegoen, Ernio ala Hernio idatzi. Euskaltzaindiak 2004ko urriaren 29an onartu zuen Gipuzkoako herri izendegian, Hernialde izenaren grafia agertu zen. Arau maila duen erabaki haren ondorioz (Euskaltzaindiak euskara baturako emandako 140. araua), herri horren izenaren jatorria den Hernio mendiari (eta mendilerro osoari) ere H- hasiera jartzea gomendatzen du Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordeak.[4][1]

Hernioko panoramika, Txurrotik.

Kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hernioko lurrak zortzi herrik dituzte: Aiak iparraldean, Alkizak, Asteasuk eta Larraulek ekialdean, Bidania-Goiatzek, Albizturrek eta Hernialdek hegoaldean eta Errezilek mendebaldean.

Bestela, par-mendebaldean Gazume (1.001 m) eta hego-ekialdean Herniozabal (1.011 m) inguruko mendi nagusiak dira.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendean, Inazio Loiolakoak gau bat pasatu zuen Iturriotzeko bentan Paristik Azpeitirako itzulera bidaian.

1940ko hamarkadan, Hernioko kablearen bidez garraiatzen zuten egurra mendialdetik Alkiza eta Asteasuraino. Martxan egon zen 2 urteetan zehar soilik.

2019ko urtarrilaren 9an Portugaldik Hondarribira zihoan hegazkin arin batek istripua izan zuen Hernio mendian eta bi bidaiariak hil ziren.[5][6]

Erromeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iraileko igande guztietan erromeria egiten da Hernioko gailurretik hurbil dagoen Zelatungo zelaian (841 m), han dauden bi txabolen inguruan. Tradizioari jarraituz, jendea antzinean zinta urdin, arrosa eta horiekin igotzen zen, eta azken hamarkadetan gorri, berde eta zuriekin, aldarrikapen kutsu handiarekin diktaduraren urteetan. Garai batean otoitz egiteko egunak ere baziren hauek, hildakoak gogoratzekoak, argizaiolak piztekoak.

Gaur egun, festa da oinarria: trikitilariak, hala soltean nola lotutako dantzak (fandangoak, arin-arinak eta zortzikoak), erroskilak, salda eta txorizoa txaboletan eta abar. Garai batean bi eta hiru trikitilari bikote ere aritzen ziren batera, mikrofono eta bozgorailurik ez zeudenean. Xabier Alberdi "Zabale" soinujolea eta Angel Larrañaga panderojolea azken hamarkadetan aritutakoak dira. Tolosaldeko, Goierriko eta Urola bailarako pertsonak dira gehienak, adin handi eta ertainekoak.[7][8][9]

Igotzeko lekuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. «Hernio», Mendikat.net.
  3. "Hernioko gurutzeak: Argazki zaharrak" (Argia, 2014/10/14).
  4. Euskal Herriko mendien katalogoa, Euskal Mendizale Federazioa, 2009. Euskaltzaindiaren Onomastika batzordearen oniritzia du.
  5. «Hegazkin arin batek istripua izan du Hernio mendian, eta bi bidaiarietako bat hilda aurkitu dute» Berria 2019-01-09 . Noiz kontsultatua: 2019-01-09.
  6. «Aurkitu dute Hernion istripua izan duen hegazkineko bigarren bidaiariaren gorpua» Berria 2019-01-10 . Noiz kontsultatua: 2019-01-10.
  7. Aranburu, Gotzon. (2013-09-20). «Hernioko erromeria» Naiz . Noiz kontsultatua: 2020-02-24.
  8. «Hernioko erromeria» Tolosaldea.eus 2019-09-01 . Noiz kontsultatua: 2020-02-24.
  9. «Hernioko erromeria» Tolosaldeko ataria 2016-09-25 . Noiz kontsultatua: 2020-02-24.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]