Joseph Fourier

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Joseph Fourier
Fourier2.jpg
seat 5 of the Académie française Itzuli

Bizitza
Izen osoa Jean-Baptiste Joseph Fourier
Jaiotza Auxerre1768ko martxoaren  21a
Herrialdea  Frantziako Erresuma  (1768-03-21 -  1792-09-21)
Frantziako Lehen Errepublika  (1792-09-21 -  1804-05-18)
Frantziako Lehen Inperioa  (1804-05-18 -  1814-04-06)
Borboien berrezarkuntza  (1814-04-06 -  1815-03-20)
Frantziako Lehen Inperioa  (1815-03-20 -  1815-07-07)
Borboien berrezarkuntza  (1815-07-07 -  1830-05-16)
Talde etnikoa Frantziarra
Heriotza Paris1830eko maiatzaren  16a (62 urte)
Hobiratze lekua Père Lachaise hilerria
Hezkuntza
Heziketa École normale Itzuli
(1794 -
Tesi zuzendaria Joseph-Louis Lagrange
Doktorego ikaslea(k) Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet
Giovanni Antonio Amedeo Plana Itzuli
Claude-Louis Navier Itzuli
Hizkuntzak frantsesa
Irakaslea(k) Joseph-Louis Lagrange
Ikaslea(k) Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet
Jarduerak
Jarduerak matematikaria, fisikaria, historialaria, arkeologoa, unibertsitateko irakaslea, prefecta Itzuli eta ingeniaria
Lantokia(k) Paris
Enplegatzailea(k) École normale supérieure
Grenobleko Unibertsitatea
École Polytechnique Itzuli  (1795-09-01 -
Lan nabarmenak Fourierren serie
Fourierren transformatu
heat equation Itzuli
Jasotako sariak
Kidetza Royal Society
Frantses Akademia
Suediako Zientzien Errege Akademia
Frantziako Zientzien Akademia
Zientzien Errusiar Akademia
Prusiako Zientzien Akademia
Académie Nationale de Médecine Itzuli

Jean-Baptiste-Joseph Fourier (Auxerre, Frantzia, 1768ko martxoaren 21 - Paris, 1830eko maiatzaren 16) matematikari eta fisikari frantziar bat izan zen, funtzio periodikoen arloan Fourierren serieak izeneko serie trigonometrikoetarako deskonposizioari buruz egindako lanagatik ezaguna. 1992an aurkitu zen (10101) Fourier asteroideak bere izena darama.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jostun baten hamargarren semea zen Fourier, eta gaztaroa zailtasunez josia izan zuen. Arazo ekonomiko larriak zituen familiak, eta hori gutxi balitz hamar urte zituelarik umezurtz geratu ziren Fourier eta bere anai-arrebak. Udalak Joseph Pallais Auxerreko organu-jotzailearen tutoretzapean ezarri zuen, eta honek irakatsi omen zion idazten eta irakurtzen.

Auxerreko eskola beneditarrean hasi zituen ikasketak, eta bertako apaizen eskutik bortxaketak pairatu omen zituen, puntuak behar izateraino. Frantziako Iraultzan parte hartu zuen eta Robespierreren gainbeherari esker gillotinatik libratu zen. Goi Mailako Eskola Normalean sartu zen, non maisu bezala Joseph Louis Lagrange eta Pierre Simon Laplace izan zituen.

Napoleonen Egiptoko kanpainan parte hartu zuen 1798an eta konkistatutako lurraldean goi mailako postu diplomatiko bat eduki zuen. Frantziara itzultzean 1801ean, Napoleonen Isèreko prefektu izendatu zuen.

Zientzia akademia frantsesean sartu zen 1817an, eta bost urte beranduago matematika eta fisika arloetako idazkari nagusi izendatu zuten. Parisen zendu zen, 1830eko maiatzaren 16an.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grenoblen burutu zituen beroaren zabaltzeari buruzko esperimentuak, tenperaturaren eboluzioa serie trigonometrikoen bidez modelatzea ahalbidetu ziotenak. Lan hauek fenomeno fisikoen modelaketa matematikoa hobetu zuen eta termodinamikaren oinarria osatu zuten. Garatu zuen transformatua bere izena ere darama bere ohorez. Berotegi efektua zientifikoki justifikatzen lehena izan zen.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Joseph Fourier Aldatu lotura Wikidatan