Karabakh Garaia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa izandakoaren kokapena, Azerbaijan barruan.

Karabakh Garaia[1] (armenieraz: Լեռնային ՂարաբաղLeṙnayin Ġarabaġ, azerbaijaneraz: Dağlıq Qarabağ edo Yuxarı Qarabağ, errusieraz: Нагорный КарабахNagornyj Karabah) Azerbaijango errepublikaren barruan kokatzen den eskualdea da. Karabakh Beherea eta Zangezurren artean dago, Kaukaso Txikiaren hego-ekialdean. Eskualde menditsua da, baso askorekin.

Eskualdearen zati handiena Karabakh Garaiko Errepublikaren eskuetan dago: estatu hori de facto independientea da baina ez du inongo onarpenik; lehen, Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistaren barruko Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa zen gehiena. Nazioartean lurraldea Azerbaijango lurren barnean dagoela onartzen da, baina 1991z geroztik, horrek ez du botererik lurraldean. Karabakh Garaiko gerraren amaierarekin, 1994an, Armenia eta Azerbaijaneko gobernuek bake-elkarrizketak izan dituzte OSCEren Minskeko Taldearen laguntzarekin.

Eskualdearen mugak ezartzeko, lehengo Karabakh Garaiko Oblast Autonomoaren mugak erabiltzen dira. Horrela, 4.400 km2 ditu, nahiz eta historikoki 8.223 km2 izan zituen. 138.000 bat pertsona bizi dira, gehiengoa armeniar jatorrikoa.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskaraz "Garaia" hitza erabiltzen dugun arren, mundu osoan zehar hizkuntza askotan "Nagorno" erabiltzen da. Nagorno hitza errusierazko adjektiboa da, нагорный (nagorny) hitzetik eratorria, eta goi(ko) lurraldea esan nahi du. Azerbaijanerazko izenak dağlıq eta yuxarı dira, menditsu eta goikoa esan nahi dutenak. Hitz horiek ez dira erabiltzen armenierazko izenean, baina sobietar garaian agertzen ziren izen ofizialean. Beste hizkuntza batzuetan ideia hori itzultzen da, euskaraz eta edo frantsesez bezala (Haut-Karabakh).

Karabakh izena agian bi hitzetatik dator: kara eta bagh (edo bakh), turkiar hizkuntzetatik eta pertsieratik hurrenez hirren. Hitzez hitz, "zelai beltza" esan nahi du. Izena lehenengo georgierazko eta pertsierazko testuetan agertu zen, XIII. eta XIV. mendeetan.

Karabakh-Garaia batzuetan Artsakh gisa izendatzen dute armeniarrek (armenieraz: Արցախ), Armeniako Erresumako 10. probintziaren izenaz. Urartieraz aurkitutako inskripzioetan (K. a. IX-VII. mendeak) Urtekhini esaten zitzaion eta antzinako Grezian, Orkhistene izena zuen.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lurralde menditsua da, belardi eta baso askokoa. Haren hedadura 4.400 km2-koa da eta 2006an 138.000 biztanle zituen. Hiriburua Stepanakert da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Karabakh Garaiko gerra»

2014ko irailaren 12an, Eusko Legebiltzarreko Europako Gaietarako eta Kanpo Ekintzako Batzordeak Nagorno Karabakh eskualdearen autodeterminazio eskubidea babestu zuen, EAJk eta EH Bilduk hitzartutako ebazpen batean. Errusiako Kaukaso hegoaldean zegoen eskualdea, eta 1988tik gatazka armatua zuen. Onartutako testuak zioen Nagorno Karabakhen erabakitzeko eskubidea zela gatazkaren konponbidea[2].

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomian garrantzi handia dute abere-hazkuntzak eta laborantzak. Maila apalagoa du industriak; ehungintza da industria-alorrik garrantzitsuena.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Karabakh Garaia Aldatu lotura Wikidatan