Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Kate trofiko

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Elikagai-kate terminoak artikulu honetara dakar. Termino berdinarekin elikagaien ekoizpena eta banaketa gaitzat duena beste hau da: Elikagai-kate (ekoizpena eta banaketa)

Kate trofikoa (grezieratik: thophe, «elikadura»), elikakatea edo elikadura katea elikadura sare batean diren loturen sekuentzia lineala da, sareko beste espezierik jaten ez duen espezie batetik hasi eta sareko beste inork jaten ez duen espezieraino iristen dena. Espezie horietako bakoitza bere aurreko organismoaz elikatzen da; eta, era berean, hurrengoaren elikagaia da [1]. Ekosistema bateko espezieen artean nutrizioari loturik dagoen energia eta elikagaien korrontea dela ere esan daiteke [2].

Maila trofikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lur eta itsasoko kate trofikoen ereduak

1. Kate bakoitza landare batekin, ekoizle edota organismo autotrofo batekin hasten da. Hauek norbere produktuak sortzen ditu gai organikoak inorganikoetatik sintetizatzen, fotosintesi izeneko prozesuaren bidez. Sintetizazio honen lehengaia edo energia ekoizlea eguzkiaren argia da.

2. Katearen beste osagai edo kideei kontsumitzaileak deitzen zaie. Izan ere, ekoizletik elikatzen direnak lehen mailako kontsumitzaileak dira, eta aldi berean, lehen mailakoetatik elikatzen direnak bigarren mailako kontsumitzaileak deritze eta horrela elkarren segidan. Beraz, lehen mailako kontsumitzaileak belarjaleak dira eta bigarren eta hirugarren mailakoak haragijaleak.

3. Beste azken maila bat ere badago, deskonposatzaileena. Azken hauek, organismo hilen gain eragiten dute, materia organikoa degradatuz eta hau berriro materia inorganikoa eratuz. Bakterioak eta onddoak dira deskonposatzaile gehienak. Materia inorganiko hau (nitratoak, nitritoak, ura, etb.) lurrera eta (karbono dioxidoa) atmosferara bueltatuz.

Ekosistema trofiko baten maila trofikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beraz, biozenosi edo komunitate biologiko batean elementu trofiko hauek daude:

  • Ekoizleak, autotrofoak, eguzkiko energia erabiltzen dute (fotosintesia) edo erreakzio mineral kimikoen bidez (kimiosintesia). Hauek beharrezko energia lortzen dute materia inorganikoa materia organikoan eraldatzen.
  • Kontsumitzaileak, heterotrofoak, beraien jakiak ekoizten dituzte materia organikotik baliatuz.
  • Espezie kontsumitzaileak, modalitatearen baliabideen arabera, izan daitezke:
  • Harrapariak eta deskoreatzaileak. Beraien presen gorputza, osorik edo zatika, iresten duten organismoak dira. Jarduera honi harrapaketa deitzen zaio. Baina izen hori normalki haragijaleen artean bakarrik erabili ohi da, hau da, bigarren mailako kontsumitzaileean artean (aurretik aipatu bezala)
  • Deskonposatzaileak. Mota askotako daude. bakterioek eta onddoek, adibidez, hondakin organikoak deskonposatzen dituzte, substantzia inorganikoak sortuz. Protista eta animalia txiki batzuk (zizareak edo euliak, esaterako) detritiboroak dira, hots, usteltzen ari diren hondakin organikoak jaten dituzte. Azkenik, animalia handiago batzuk sarraskijaleak dira, hildako animaliez elikatzen baitira (saiak, hienak...)
  • Parasitoak eta bazkalkideak Bizkarroiek, harraparien aldean, ez dituzte eskuarki jaten dituzten animaliak hiltzen. Bizkarroiak edo parasitoak harraparien harrapakinak ere izan daitezke: belarjale batzuen parasitoak irensten dituzte animalia haragijaleek, belarjale horiek jaten dituztenean.
  • Organismoen arteko maila trofiko gorena aztertzen badugu, honi transferentzia ordena bat ezartzen zaio katearen arabera:
  • Lehen mailako kontsumitzaileak, belarjaleak. Heterotrofoak dira. Organismo ekoizleak (landareak) jaten dituzte. Animalia handiak dira horietako asko (behiak, ardiak, zaldiak, ahuntzak...), baina baita intsektuak daude talde hontan ere (erleak, landare-zorriak, akaroak...)
  • Bigarren mailako kontsumitzaileak, zoofagoak edo haragijaleak, lehen mailako kontsumitzaileez elikatzen direnak. Baina ez bakarrik belarjaleez, baita hauen bizkarroiez ere. Heterotrofoak dira hauek ere.
  • Hirugarren mailako kontsumitzaileak: bigarren mailako kontsumitzaileak daude hauen elikadura-iturrian. Kontsumitzaile mota hauei super-harrapariak ere deitzen zaie. Animalia ehiztari handiak daude talde honetan: felido handiak (tigreak, lehoiak), hegazti harrapari handiak, etab. Animala mota hauek betidanik izan dira mehatxua gizakiarentzat.

Piramide trofikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energiaren piramide trofikoa

Askotan kate trofikoetan parte hartzen duten elementuak (ekoizleak, lehen mailako kontsumitzaileak, bigarren mailako kontsumitzaileak, etab.) irudikatzeko piramide bat erabiltzen da. Piramide horren oinarrian organismo ekoizleak daude, hots, landareak. Hauen gainetik lehen mailako kontsumitzaileak, eta gero bigarren mailakoak. Hirugarren mailako kontsumitzaileak, ehiztari handiak alegia, piramide goiko aldean daude [3]

Piramide trofikoek biomasa edo energia-fluxua irudikatu dezakete. Adibidez, maila trofiko desberdinen energia laukizuzen moduan adieraztean (bata bestearen gainean jarriz)

Energiaren piramideetan kontuan hartu behar da maila trofiko batean pilatutako energiaren zati txiki bat besterik ez dela pasatzen hurrengo mailara. Hori gertatzen da organismoek energia horren zati handi bat gastatzen dutelako euren bizi-prozesuak burutu ahal izateko. Gutxi gorabehera, energiaren %10 pasatzen da maila trofiko batetik hurrengora. Hots, belarrak fotosintesiaren bidez eguzkitik hartzen duen energiaren hamarrena pasatzen da animalien belarjaleen ehunetara. Eta hauen energiaren beste %10 soilik pasatzen da animalia belarjale horiek jaten dituzten haragijaleengana. Horrenbestez, zenbat eta maila trofiko gehiago egon ekoizle eta kontsumitzailearen artean, orduan eta jatorrizko energiaren kopuru txikiagoa geratuko da [4]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Aldaba, J, Aseginolaza P. eta beste batzuk: Biologiaren hastapenak UBI, Elkar (1988), 456-457 orr. ISBN: 84-7529-602-5
  2. Post, D. M.; Pace, M. L.; Haristis, A. M. (2006) Parasites dominate food web links Proceedings of the National Academy of Sciences 103 (30): 11211-11216
  3. la cadena alimentaria Aitanatp.com
  4. Miller, K. (2004): Biologia. Massachusetts: Prentice Hall. pp. 72 orr.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • "Food chain" A Dictionary of Zoology. Ed. Michael Allaby. Oxford University Press, 1999. Oxford Reference Online. Oxford University Press. University of Utah. 22 de noviembre de 2007

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Kate trofiko Aldatu lotura Wikidatan
  • (Gaztelaniaz) [1]