Ockhamen labana

Wikipedia, Entziklopedia askea
Pluralitas.jpg
Pluraltasuna
Gilen Ockhamgoaren eskuizkribuaren irudia

Ockhamen labana (latinez: lex parsimoniae) Gilen Ockhamgoa (XIV. mendea) filosofo ingelesari egozten zaion arrazoibide-printzipio bat da, baina bere aurretik ere ezaguna zena:

« Pluralitas non est ponenda sine necessitate
(Pluraltasuna premiarik gabe ez da erabili behar)
»

Printzipio horren arabera bi teoriak ondorio berberak baldin badituzte, xumeenak zuzena izateko aukera gehiago ditu, modu ekonomikoagoan ondorio berberak azaltzen dituenak zuzena izateko aukera gehiago ditu.[1]

Ockhamen antilabana[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ockhamen labanak hainbat oposizio jaso ditu, arrazoibidea gehiegizkotzat edo zuhurtziagabekotzat hartu dutenak.

Walter Chatton filosofoak, Ockhameko Guillermoren garaikideak, zalantzan jarri zituen Ockhamen labana eta haren erabilera. Erantzun gisa, bere aurre-labana eman zuen: «Hiru gauza ez badira aski gauzei buruzko baiezko proposamena egiaztatzeko, laugarren bat gehitu behar da, eta horrela hurrenez hurren».

Antilabanak sortu zituzten beste filosofo batzuk Leibniz (1646-1716), Immanuel Kant (1724–1804) eta Carl Menger (1902-1985) izan ziren. Leibnizko antilabanaren bertsioak forma hartu zuen osotasunaren printzipioan, eta honela dio: «Gerta daitekeen guztia gertatuko da».

Leibnizek zioenez, «mundu posible guztietatik onena» izateak egiazki baieztatzen zuen aukera bakoitza, eta bere Teodicean adierazi zuen «mundu posible guztietatik onena» horrek aukera guztiak izango zituela, eta gure esperientzia finituak ezingo zuela zalantzan jarri naturaren perfekzioa.

Osotasunaren printzipio hori bera ageri da multiunibertsoen kontzeptuan, Hugh Everett fisikari iparramerikarraren unibertso anizkoitzen edo unibertso paraleloen teorian. Teoria horiek zientifikotzat jotzen dira.

David Kellogg Lewis filosofoarentzat, mendeko filosofo analitiko garrantzitsuenetako bat eta errealismo modala proposatzen duena, kausalki isolatutako mundu ugari dago, eta gurea horietako bat baino ez da. Lewisen aburuz, Ockhamen labana, multzoen gisako objektu abstraktuei aplikatua, zalantzazkoa da, edo, besterik gabe, faltsua.[2]

Immanuel Kant-ek ere Ockham-en labanaren efektuak moderatzeko beharra sentitu zuen, eta, hala, bere antilabana sortu zuen Arrazoimen hutsaren kritika lanean: «Izaki aniztasuna ez litzateke aise murriztu behar». (1781)

Albert Einsteinek berak ere ekarri zuen Ockhamen labanaren aurkako lana: «Nekez uka daiteke teoria ororen helburu gorena oinarrizko elementuak sinple eta ahal bezain gutxi bihurtzea dela, baina esperientziako datu bakar baten irudikapen egokiari uko egin gabe. Sinplea, baina ez sinpleagoa» (1934).[3]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. gizapedia.org (Noiz kontsultatua: 2022-04-07).
  2. David Kellogg Lewis. Philosophical Papers, vol. II. Oxford University Press, 1987. ISBN 0-19-503646-8.
  3. On the Method of Theoretical Physics Conferencia Herbert Spencer, Oxford (10 de junio de 1993); también publicada en Philosophy of Science, vol. 1, n.º 2 (abril de 1934), pp. 163-169.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]