Olinpiar jainko

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Greziar mitologian, olinpiar jainkoak, greziar panteoiko jainkorik nagusienak ziren, Olinpo mendiaren tontorrean bizi zirenak, Greziako garaiena. Garai ezberdinetan, hamalau jainko egon ziren olinpiar jainko bezala onartuta, baina sekula ez hamabi baino gehiago aldi berean. Hortik dator beraiei, batzuetan hamabi olinpiarrak bezala erreferentzia egitea.

Olinpiar jainkoen laguntzaileak, baxuerliebe baten xehetasuna, sarkofago greziarra K.a. 240. urte ingurukoa Louvreko Museoa

Zeus, Hera, Poseidon, Ares, Hermes, Hefesto, Afrodita, Apolo, Atenea eta Artemisa beti hartzen dira olinpiar jainkotzat. Hestia, Demeter, Dioniso eta Hades dira hamabikoa osatzen zuten jainko aldagarriak. Hestiak, bere olinpiar postua utzi zion Dionisori, gizaki hilkorren artean bizi ahal izateko (azkenik, Olinpo mendian, suaren zaintzaile lana eman zitzaion). Persefonek sei hilabete igarotzen zituen behe munduan (negua eraginez), eta olinpora itzultzea uzten zitzaion, bere ama Demeterrekin egoteko. Eta, Hades, beti, greziar jainko nagusienetako bat izan zen arren, behe munduan bizitzeak, bere harremana olinpiar jainkoekin oso delikatua bihurtzen zuen.

Olinpiar jainkoek euren nagusitasuna irabazi zuten jainkoen munduan Zeusek bere anai-arrebak garaipenera eraman ondoren jainkoek Titanen aurka izan zuten gerran. Zeus, Poseidon, Demeter, Hera, Hestia eta Hades anai-arrebak ziren, eta Hera, aldi berean, Zeusen emaztea ere bazen. Gainontzeko olinpiar jainkoak, ohi, Zeusen seme-alabatzat hartzen dira: Ares eta Hefesto Herarekin, Artemisa eta Apolo Letorekin, Afrodita Dionerekin, Hermes Maiarekin, Dioniso Semele hilkorrarekin eta Atenea Metisekin, batzuetan, azken hau, bakarrik Zeusengandik jaio zela esaten den arren, eta, mendeku bezala, Herak berak bakarrik izan zuen Hefesto. Afrodita olinpiar jainkoen artean agertzen ez denean, Kronosek bere aita Uranori barrabilak moztu zizkionean itsasoan (Ponto jainkoa) eragindako bitsetik jaiotakotzat hartzen da.

Olinpiar jainkoen zuhaitz genealogikoa. Afrodita, Ares, Dioniso, Atenea, Hefesto eta Uranoren kasuan, badaude euren sorrerari buruzko beste bertsio batzuk. Grafiko honentzako, Hesiodoren Teogoniako bertsioa hartu da eredu bezala. Urdinez, beti olinpiar jainkotzat jotzen direnak, horiz, olinpiar jainko aldagarriak, eta, beltzez, berriz, gainontzeko pertsonaiak. Lerro jarraiak, aita-seme harremana adierazten du, ez jarraiak, berriz, bikotea.
  • Zeus zeruaren eta tximistaren jainkoa da, maila altuenekoa eta boteretsuena, Olinpo mendiko gobernaria.
  • Poseidon, Hadesekin batera hurrengoa antzinatasunean, uren jainkoa da. Ozeanoak kontrolatu eta lurrikarak eragiten ditu.
  • Hades behe munduko jainkoa eta baita errege den hildakoena ere.
  • Atenea jakinduria, arte, barne edertasuna, heziketa eta gerraren jainkosa da.
  • Ares gerraren eta heroien jainkoa da.
  • Artemisa ehiza, animali, ugalkortasun eta kastitatearen jainkosa da.
  • Hefesto suaren, eskulanaren, artisauen eta armen jainkoa da.
  • Apolo dantza, musika, sendapena eta medikuntza, arkularitza eta arrazoiaren jainkoa da
  • Hermes jainko mezularia da, baita orientazioa, bidaiari, artzai, kontsolamendua eta biltzarrena ere.
  • Afrodita maitasuna, konpromezuzko sexualitatea, kanpo edertasun eta erakarpenaren jainkosa da.
  • Hera Zeusen emaztea eta ezkontza, sakrifizio eta leialtasunaren jainkosa da.
  • Hestia etxea eta familiaren jainkosa da.
  • Demeter lurra, lore eta landare, janari, ezkontzaren mantentzea eta nekazaritzaren jainkosa da.
  • Dioniso panteoiko jainkorik gazteena da. Sexualitate irekia eta ardoaren jainkoa da.

Aipamena merezi duten gertaerak:

  • Apolo, sarri, eguzkiarekin lotzen den jainkoa da, eguzkiaren jainkoa Helios den arren.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Olinpiar jainko Aldatu lotura Wikidatan