Artikulu hau "Kalitatezko 1.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da

Ares

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Artikulu hau jainkoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ares (argipena)».
Ares
Antzinako Greziako erlijioa
Ο Άρης (Borghese-Λούβρου).jpg
Ezaugarriak
Jatorrizko izena Ἄρης
Sexua gizonezkoa
Baliokideak Marte
Domeinua gerra
Familia
Aita Zeus
Ama Hera
Ezkontidea(k) Afrodita
Bikotea(k) Afrodita, Otrera, Enio, Aerope Itzuli, Aglaulus, daughter of Cecrops Itzuli, Altea (mitologia), Cyrene Itzuli, Astyoche Itzuli, Atalanta, Bistonis Itzuli, Kaliope, Chryse Itzuli, Demonice Itzuli, Harpina, Pelopeia Itzuli, Pyrene Itzuli, Protogeneia Itzuli, Sterope Itzuli, Q2404406 Itzuli, Terpsikore, Triteia Itzuli, Ankinoe, Phylonome Itzuli, Callirhoe Itzuli, Q58893034 Itzuli, Dotis Itzuli, Erytheia Itzuli eta Harmonia Itzuli
Seme-alabak Anteros, Deimos, Eros, Fobos, Harmonia, Himeros Itzuli, Phlegyas Itzuli, Antiope Itzuli, Adrestia Itzuli, Lycaon Itzuli, Hipolita, Pentesilea, Lampedo, Melanippe Itzuli, Melanippus Itzuli, Oxylus Itzuli, Evenus Itzuli, Enyalius Itzuli, Aeropus Itzuli, Alcippe Itzuli, Meleagro, Sithon Itzuli, Diomedes of Thrace Itzuli, Askalafo, Ialmenus Itzuli, Parthenopeus Itzuli, Mygdon of Thrace Itzuli, Edonus Itzuli, Biston Itzuli, Q3893249 Itzuli, Thestius Itzuli, Pylus Itzuli, Molus Itzuli, Thrax Itzuli, Lycus Itzuli, Ixion, Dryas Itzuli, Alcon Itzuli, Oenomaus Itzuli, Cycnus Itzuli, Tereo, Thrassa Itzuli, Tmolus Itzuli, Odomas Itzuli, Aella Itzuli, Q56098761 Itzuli, Q57306291 Itzuli, Q60669035 Itzuli eta Eurytion Itzuli
Anai-arrebak Manes Itzuli eta Eris

Greziar mitologian, Ares[1] (grezieraz Ἄρης [árɛːs]) gudaren —edo, zehatzago esanda, bortizkeriaren[2]olinpiar jainkoa izan zen.

Aresek Zeus eta Hera zituen gurasoak. Iliadan agertutakoa, erromatar mitologian, Marte bere baliokidea izan zen. Homeroren testuetan erreparatuz, gudaren olinpiar jainkoa ezezik, gauza ere bazela ulertzen da. Balentriaren ikurra zen, indar amagabea zuen, gizonaren ikurra, baita ere, olimpo eta ejerzitoen defendatzailea, gizon zuzenen ikurra eta ahulen laguntzailea.

Gizonen ikur bezela hainbat bikote izan zituela aurkitu da. Guxti gora behera hogeitahamar bikote izan zituen eta guztira hirurogei ume inguru. Hauen artean, Eros, Harmonia, Fobos, Deimos eta Amazonak daude. Bikoteen artean, badirudi Afrodita, amodioaren eta edertasunaren jainkosa, bere bikotekide luzeena izan zela. Berak, gaixotasunean lagundu zion eta gudan aliatua izan zuen.

Atenea ere gudaren jainkosa izan zen baina argi dago Ares dela jainko garrantzitsuena arlo honetan. Badiudi Helade iparraldean jaio zela, Trazio-en eremuetan eta hara joan zen Afroditarekin ikusi zuenean Afroditaren senarrak, Hefestok. Afroditak behin baino gehiagotan engaiñatzen zuen bere senargaia eta.

Troya-ko gudan bi bandoen alde borroka egin zuen, bien balentria ospatuz. Bere eskua, plagen eta gaixotasunen atzean zegoela ezaaten zen baita ere eta horregatik, jainko askok Aes gorrotatzen zuten, bere gurasoek barne.

Gurtza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ares-en gurtza eremu oso handian egiten zen, Asia erdialdetik europara mendebaldera hedatzen baitzen eta.

Poesian nahiko garrantzitsua izan zen arren, gudara zihoazen soldaduek eta ejerzitoek, batez ere, gurtzen zuten Ares. Eta bereziki, Esparta eta Mazedonia estatuetan. Alejandro Magno Mazedoniakoa zen gurtu zuen pertsonarik famatuena. Kalistenez eta Plutarkoren idatsiei esker, Alejandrok egiten zituen rituelen berri daukagu. Batailak hasi baino lehen burutzen zituen eta animali sakrifizioak ere egiten zituen.

Trazia-n gurtu egiten zuten baita ere eta hemendik Grezia iparraldera hedatu zela frogatu da. Eszitia-tik ere iparraldera hedatu zela uste da. Eszitia-n espata baten formarekin gurtzen zuten eta estapa horrekin zaldiak eta abereak hiltzen zituzten sakrifizio moduan. Batzutan esklabuak ere hil egin zituzten espatarekin, baina Antzik¡nako Grezirren ustetan hau barbaroen jokabidea zen.

Itxura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Normalean, gizon gazte bat bezela aurkezten da Ares. Ilea Anastole erara eramaten zuen (badirudi greziako gerlariek horrela eramaten zutela ilea). Aurpegia eta gorputza ilerik gabe agertzen zen. Bere ikurretako batzuk gurdia eta argi-zuziria dira. Gurdia, sua botatzen zuten ilezin ziren lau zaldik eramaten zuten, eta urrezko dekorazioa zutenak. Beste jainkoen artean, Ares, bere brontzesko armaduragatik, lantzagatik, espatagatik eta gorri koloreko kaskoagatik (greziar polis edo hiriek erabiltzen zuten kaskoa) bereizten zen. bere txori sakratuak putreak ziren bereziki, baina baita okil txoriak ere. Argonauten historioan, Ares-en txoriak bere lumak dardo bezela bota zitekeen etzaiei. Animali gogokoena, txakurra zuen. Gainera, bi adarrekin identifikatzen da urrezko vellocino-aren mitoagatik. Hau da, urrezko artilea duen zikiro bezala (Aries zodiakoko sisteman).

Izen ezberdinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enialio bezela ere ezagutzen da. Mizenas-eko testu batean, Enialio Ares bezela agertzen da. Beste batzuk:

  • Brotoloigos (gizonen birrintzailea).
  • Afrodisiakos (Afroditaren amodiopean).
  • Androfontes (gizon hiltzailea).
  • Miaiphonos (gizonen ahotsa).
  • Enyalios (heroi gerlaria).
  • Teikhesipletes (harresi erasotzailea)
  • Maleros (Txamana)
  • Teritas (lasaitua, Tero, bere zaindariagatik)

Bikotekide eta umeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Afrodita: Fobos, Deimos, Harmonia, Adrestia, Eros, Anteros, Himeros eta Pothos.

Aerope: ezezaguna.

Aglauro: Alcippe.

Altea: Meleagro.

Anchiroe: Siton.

Astioque: Ascalafo eta Ialmeno.

Atalanta: Partenope.

Caldene: Solimus.

Caliope: Migdon, Edomus, Biston ? Odomanto ?.

Caliroe: Biston?, Odomanto?.

Critobula: Pangaeus.

Cirene: Diomedes Trazia-koa eta Crestona.

Crisa: Flegias ?.

Deminice: Evenus, Testio, Molos eta Pilos.

Dormotea: Estintelos.

Dotis: Flegias?.

Euritoe: ezezaguna.
Egina: ezezaguna.

Enio (gudaren jainkosa): Enialio.

Eos: ezezaguna.

Erinias: Tebas-eko dragoia (fundazioaren mitoa).

Esterope: ezezaguna.

Filonoma: Picasto.

Ezezaguna: Parrasio.

Harmonia: Amanozas.

Harpina: Enomao.

Illia: Romulo eta Remo (erromatar mitologia).

Leodoce: ezezaguna.

Otrera: Hipolita, Antiope, Melanipe eta Pentesilea (amazonen erregina).

Parnasa: Sinope.

Protogenia: Oxilo.

Prene: Cicno.

Pelopia: ezezaguna.

Persofone: ezezaguna.

Sete (Reso-ren aizpa): Bithys, Traziako tribua.

Tanagra: ezezaguna.

Tirine: Trasa.

Teogona: Timolo.

Tritea: Melanipo.

Ama ezezaguna: Calibe, Dries, Trazia-ko, Hiperbio, Keimaros, Libiako Liko, Niso, Peon, Partaon eta Tere.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
  2. Walter Burkert, "Greek Religion" (Harvard) 1985: III.2.12 169. orr.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ares Aldatu lotura Wikidatan


Mitologia Artikulu hau mitologiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.