Omar Khayam

Wikipedia, Entziklopedia askea
Omar Khayyam» orritik birbideratua)
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Omar Khayam
Omar Khayyam2.JPG
Bizitza
Jaiotza Nixapur1048ko maiatzaren 18a
Herrialdea Seljuktar Inperioa
Talde etnikoa persiar herria
Heriotza Nixapur1131ko abenduaren 4a (83 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak persiera
tajikera
arabiera
Ikaslea(k) Muzaffar al-Asfizari
Al-Khazini
Jarduerak
Jarduerak matematikaria, astronomoa, poeta, idazlea, filosofoa, musikaria eta astrologoa
Genero artistikoa Ruba'ia
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa islama
sunismoa
IMDb nm1024630

Omar Khayam[1] (persieraz: عمر خیام‎, /ˈoːmɒːɾ xæjˈjɒːm/; Nixapur, 1048ko maiatzaren 18a[2]ib., 1131ko abenduaren 4a), persiar matematikari, filosofo, astronomo, mediku eta poeta izan zen. Mekanika, geografia eta musikari buruzko tratatuak idatzi zituen[3]. Mendebaldean, batez ere, Rubaiyat (bere poemen bilduma) idazteagatik da ezaguna.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztea zela, Samarkandara joan zen ikastera, eta handik Bukharara; bertan Erdi Aroko matematikari eta astronomo nagusienetariko bat bilakatu zen. Aljebrako saiakera garrantzi handiko bat idatzi zuen, garaiko hoberena, hiperbole eta zirkulu arteko ebaketa erabiliz, ekuazio kubikoak ebazten zituelarik[4].

Malik Shah sultanak Persiako egutegia aldatzeko behar ziren astronomia ikerketak egin zitzan deitu zuen. Isfahan hirian astronomia behategi bat eraiki zuen, beste zenbait astronomorekin batera. Nixapurera itzulirik, legeak, filosofia, historia, matematika, medikuntza eta astronomia irakasten jardun zuen. Iturri askoren arabera, Avizenaren filosofia irakatsi zuen jaioterrian. Prosazko lanetatik, ordea, oso gutxi iritsi dira gaur arte.

XIX. mendean Francis Scott Fitzgeraldek Rubaiyat poemak itzuli zituenean (itzulpen egokitua) ezagutu zen Europan haren poesia, bizi zelarik ere, ez baitzegoen oso zabaldua, agintarien beldurrez.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Euskaltzaindia (2016-9-30) (PDF), 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak, Iruñea, 15. orrialdea, http://www.euskaltzaindia.eus/dok/arauak/Araua_0181.pdf .
  2. Encyclopædia Britannica Online
  3. Omar Khayyam and Max Stirner
  4.   Omar Khayyam, School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Khayyam.html .

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Omar Khayam Aldatu lotura Wikidatan