Seljuktar Inperioa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Seljuktar Inperioa
دولت سلجوقیان
Dawlat-i Saljūqiān
Büyük Selçuklu Devleti
الدولة السلجوقية‎)
1037 – 1194
Monarkia
Seljuk Empire locator map.svg
Seljuktar Inperioaren zabalera handiena, 1092 inguruan.
Geografia
Hiriburua Nishapur
Shahr-e-Rey
Ispahan
Ekonomia
BPG/bizt 3900000
Kultura
Hizkuntza(k) Persiera
Arabiera
Oghuz turkiera
Erlijioa Islam sunita
Historia
Tugrul Begek inperioa sortu zuen 1037
Kuarezmiar Inperioak ordezkatu zuen[1] 1194
Aurrekoa
Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNGGhaznavidar Inperioa
Ondorengoak
Kuarezmiar InperioaKhwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG
Rüm sultanerriaFlag of None.svg
Ayyubid leinuaFlag of Ayyubid Dynasty.svg
Azerbaijango AtabegsFlag of None.svg
Burid leinuaFlag of None.svg
Zengid leinuaFlag of Jihad.svg
Danishmendiar leinuaFlag of None.svg
Ortukidar leinuaFlag of None.svg
Saltukidar leinuaFlag of None.svg

Seljuktar Inperioa[2] (turkieraz: Büyük Selçuklu Devleti, persieraz: دولت سلجوقیان arabieraz: الدولة السلجوقية‎) Erdi Aroko turko-persiar[3][4][5] inperio sunia izan zen, oghuz turkiarren qynyq adarrak sortua.[6] Inperioaren mugak Hindu Kushetik ekialdeko Anatoliara eta Erdialdeko Asiatik Persiar golkora zihoazen. Aral itsasoan bere jaioterrian sortuak, seljuktarrek hasieran Khorasan gero Persia eta, azkenean, ekialdeko Anatolia konkistatu zituzten.

Lehenengo enperadorea Tugrul Beg izan zen, 1037an. Seljuktarrek Ekialdeko mundu islamiarra batzea lortu zuten eta paper garrantzitsua jokatu zuten Lehen eta Bigarren Gurutzadetan. Oso persiartuak bai kulturaren bai hizkuntzaren aldetik, seljuktarrek paper garrantzitsua jokatu zuten turko-persiar ohituren jatorrian.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Seljuktar Inperioa XI. eta XII. mendeen artean gaur egungo Iranen, Iraken eta Anatolian zehar zabaldu zen turko-persiar estatu bat izan zen.

Seljuktarrena jatorriz Aralgo itsasoaren iparraldean bizi zen herria zen . X. mendean Islamera bihurtu ziren, sunnismoaren adarrera, zehazki. Inperioaren izena beraien lehen buruzagi izan zen Seljukengandik dator. Bere agindupean, seljuktarrek konkista militarren aldi bati hasiera eman zioten gaur egun Iranen parte den Khorasango eskualdean. Hortik aurrera, pertsiarren ohitura eta hizkuntzak bereganatu zituzten. Togrulek, Seljuken ilobak, Bagdad hartu zuen 1055ean, eta bere burua «Sultan eta sartalde nahiz sortaldeko errege» izendatu. Bere ondorengo Alp Arslanek hiriburua gaur egungo Teheranen finkatu zuen, Alepo eta Armenia konkistatu zituen eta Romano Laugarrena Bizantzioko enperadorea garaitu zuen Manzikerteko guduan (1071). Garaipen horrek markatu zuen Anatoliaren turkiar agintearen hasiera.

Bizantziori konkistatutako lurraldeek inperioaren Rum adarra osatu zuten, gerora Rûmgo Sultanerria izango zena. Inperioak Malik Shah-ren agintepean jo zuen gailurra. Garai hartan, Jerusalem eta Asia Txikia ere barne hartzen zituen.

Seljuktar inperioak armada oso botereretsua eta administrazio oso eraginkorra zituen. Eskolek sunismoa bultzatzen zuten.

1243an, mongoliarrek inperioa zatikatu zuten, euren menpeko hainbat turkiar sultanerritan banatuz. 1276 urte inguruan, Rümgo seljuktarrek botere guztia galdu zuten, inperioa 1307 arte zutik mantendu bazuten ere.

Enperadoreak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus ere[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 159-161. orr.
  2. Inperio hartan agintea izan zuen dinastiaren sortzaile izan zen Seljuk heroiaren izenetik dator.
  3. M.A. Amir-Moezzi, "Shahrbanu", Encyclopaedia Iranica (online)
  4. Josef W. Meri, "Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia", Routledge, 2005, p. 399
  5. Michael Mandelbaum, "Central Asia and the World", Council on Foreign Relations (1994), 79. orr.
  6. Dani, A. H., Masson, V. M., Asimova, M. S., Litvinsky, B. A., Boaworth, C. E. (1999). History of Civilizations of Central Asia. Motilal Banarsidass Publishers


Historia Artikulu hau historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.