Pierre de Fermat

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Pierre de Fermat

Pierre de Fermat (Beaumont-de-Lomagne, Tarn-eta-Garona, 1601eko abuztuaren 20a - Castres, Tarn, 1665eko urtarrilaren 12a) Frantzian jaio eta hildako matematikari eta legelaria izan zen. Okzitaniako Tolosako Parlamentuan eta Frantziako hegoaldean abokatua izan zen. Oso garrantzitsua izan zen kalkulu modernoan eta geometria analitikoan.

Fermat famatua izan zen, halaber, beste kontzeptu batengatik; hain zuzen ere, bere izena daraman enigmagatik. Hau Pitagorasen teoremaren abstrakzio bat da, Fermaten azken teorema gisa ere ezaguna. Matematikariei urte asko kostatu zitzaien teorema argitzea, baina azkenean 1995ean lortu zen. Descartesekin batera, Fermat XVII. mendeko matematikari nagusia izan zen.

Bere teorema batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1) Fermat-en espirala. Espiral parabolikoa gisa ere ezaguna. Kurba bat da eta ekuazio honi erantzuten dio:

r = \theta^{1/2}

2) Zenbaki lagunak. Bi zenbaki oso dira, a eta b, zeinetan a b-ren bi zatitzaileen gehiketa da, eta b a-ren bi zatitzaileena.

Adibide bat hau da: (220, 284)

  • 220 zenbakiko zatitzaileak 1, 2, 4, 5, 10, 11, 20, 22, 44, 55 eta 110 dira, 284 delarik bere emaitza gehiketan.
  • 284 zenbakiko zatitzaileak 1, 2, 4, 71 eta 142 dira, haien gehiketa egitean 220 ateratzen delarik.

3) Fermaten azken teorema. Fermat-Wilesen teorema gisa ere ezaguna. Matematikaren historiako teorema nagusietariko bat da.

n zenbaki osoa bada eta 2 baino handiagoa, hau da, (n > 2), bada, orduan, ez dira zenbaki osorik (x, y eta z) existitzen berdintza hori lortuko dutenak. Era matematikoan irudikatua:

z^n = x^n + y^n

Itxuraz oso sinplea dirudien teorema honen froga matematikoaren atzetik hainbat matematikari, profesional eta amateur luze ibili ziren. Azkenean, Andrew Wilesek nazioarteko komunitate zientifikoaren onarpena lortu zuen froga argitaratu zuen, 1994ko urriaren 25ean, Cambridgen, Ingalaterran.


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Pierre de Fermat