San Laurendi (ibaia)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
San Laurendi ibaia
Saint Lawrence River (en) fleuve Saint-Laurent (fr)

Kaniatarowanenneh (mohawkera)

Saint Lawrence River in winter.JPG
San Laurendi ibaia neguan.
Kokapena Kanada, AEB
Luzera 1.197 km
Arroa 1.344.200 km²
Emaria 10.400 m³/s
Iturburua Ontario aintzira
Ibai ahoa San Laurendi golkoa
Grlakes lawrence map.png

San Laurendi[1] (ingelesez: Saint Lawrence River; frantsesez: Fleuve Saint-Laurent, gaur egungo mohawkeraz: Kaniatarowanenneh)[2], Ipar Amerikako ekialdeko ibaia da, Ozeano Atlantikora aldeko isuria dutenen artean garrantzitsuena. Mendebaldetik ekialdeko norabidean, Aintzira Handiak eta Ozeano Atlantikoa lotzen ditu. Estatu Batuak eta Kanadaren arteko muga da eta Quebec bitan zatitzen du. 1.197 kilometro luze da (3.058 km Aintzira Handiak kontuan hartuz) eta 1.344.200 km²ko arroa drainatzen du.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jatorriz, mohawkek Kakanoaakakagaalla («ur bide handia») izena ematen zioten. XVI. mendean eskualdea aztertu zuen Jacques Cartier frantziar esploratzaileak ibaia Grand fleuve de Hochelaga («Hochelagako ibai handia») eta ibaiadarra baye sainct Laurens («San Laurendi badia») izendatu zituen. Geroago ibai osoak hartu zuen San Laurendi izena.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Laurendi Aintzira Handietan du iturburua, eta Superior aintziraren mendebaldean hasten da haren arroa. Ontario aintziratik irteten denean ipar-ekialdera jotzen du eta Saint-François eta Saint-Louis aintzirak eratzen ditu. Ottawa ibaiaren ura biltzen du ondoren hiru adarren bidez eta Montrealgo uharteditik uraz behera Saint-Pierre aintzirara sartzen da. Aintziratik behera, Trois-Rivières hiritik hurbil, Saint-Maurice ibaia jasotzen du eta handik, Quebec-eraino, Levis mendien eta Diamant lurmuturraren artean igarotzen da. Québec hiria igaro ondoren hasten da ibaiaren estuario zabala (19 km zabal Tadoussac-en; 42 km zabal Matanen, Saguenay ibaiaren ura jaso ondoren). Azkenik, Ozeano Atlantikora isurtzen da, San Laurendi golkoan.

Ibilgu osoan zehar ontziz ibil daitekeen arren, izoztu egiten da urtean hiru hilabetez. Hala eta guztiz ere, munduko ibai garrantzitsuena da merkataritzari dagokienez, eta Kanadako lehen mailako komunikabidea da horrenbestez. Ibai-ibilguaren erregulartasunik eza (ur-lasterrak) dela eta, ubideak eta ur-hesiak eraiki behar izan dira.

Ibaiadar eta aintzirak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Saint-Louis aintzira, Montrealgo hegoaldean.
  • Saint-François aintzira, Quebeceko Salaberry-de-Valleyfielden.
  • Ottawa ibaia.
  • Saint-Maurice ibaia.
  • Richelieu ibaia, Champlain aintziran jaioa.
  • Saguenay ibaia.

Uharteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Ontarioko Thousand Islands, Kingstonen ondokoak
  • Montreal uhartea
  • Orleans uhartea
  • Anticosti uhartea, Gaspé penintsularen iparraldean.

Hiriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Laurendi Quebec-en, eskuinean Orleans uhartea.

Hidrometria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Laurendiren emaria 1860 eta 1972 bitartean neurtua izan zen Ogdensburgeko estazio hidrometrikoan (New York; itsasoratu baino 911 km lehenago)[3]. Gune horretan, drainatutako azalerak 783.664 km² du, arro osoaren % 58. Urteko batez besteko emaria 6.782 m³ segundoko da. Urtean zehar emaria oso erregularra da; handiena ekainean du (7.326 m³/s), eta txikiena otsailean (6179,6 m³/s).

San Laurendiren batez besteko emariak (/s), Ogdensburgen (New York) neurtuak
Datuak: 1860 eta 1972 artean

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Euskaltzaindia (2012-05-25), 170. araua: Amerikako toponimia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0170.pdf .
  2. Jon MAIA: Apaizac obeto. Donostia: Elkarlanean, 2006. 61. orria.
  3. San Laurendi Ogdensburgen, N.Y.