Avestera
| Avestera | |
|---|---|
| Datu orokorrak | |
| Lurralde eremua | Zoroastrismoaren eliz-hizkuntza |
| Hiztunak | Galdua, erabilera liturgikoa |
| Hizkuntza sailkapena | |
| giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak Indo-irandar hizkuntzak Irandar hizkuntzak Ekialdeko irandar hizkuntzak | |
| Genero gramatikalak | genero maskulinoa, genero femeninoa eta genero neutroa |
| Kasu gramatikalak | nominatiboa, genitiboa, datiboa, akusatiboa, bokatiboa, ablatiboa, lokatiboa eta instrumentala |
| Alfabetoa | Avestan (en)  eta Gujarati (en) |
| Hizkuntza kodeak | |
| ISO 639-1 | ae |
| ISO 639-2 | ave |
| ISO 639-3 | ave |
| Ethnologue | ave |
| Glottolog | aves1237 |
| IETF | ae |
Avestera[1] ekialdeko irandar hizkuntza bat da, egun bakarrik zoroastrismoak eliz hizkuntzatzat erabilia. Arakosia/Sīstān, Herat, Merv eta Baktria inguruan sortu zen.[2]
Familia indoeuroparreko hizkuntzarik zaharrenetakoa da. Iritsi zaizkigun testu-materialak bi motatakoak dira: K.a. I. milurtekoaren amaierakoak diren zoroastrismoaren erlijio-testuak dituenak eta antzinako Irango mitologia eta tradizioak biltzen dituen multzo poetikoa. Azken material horretako zerbait testu aurrezoroastrikoa da. Bi testu klase horietako bat ere ez zen idazkera avestiarren erregistratu, avesterahizkuntza desagertu zen arte, eta hori K.o. IV. eta VI. mendeen artean gertatu zen, Sasandar inperioaren garaian.
Irandarren literatur tradizioak erregistratzeko pahlavi alfabetoa erabili zen, eta egokitu eta zabaldu egin zen, antzinako avestiar hizkuntzaren aberastasun fonologikoa jasotzeko. Kodetze horri Avesta izena eman zitzaion. Pahlavi alfabetoak 16 letra zituen, eta horiek gehituta eta aldatuta avestikoko 48 letra bihurtu ziren, nahiz eta grafietako batzuk posizio-aldaerak izan. 14 bokal-zeinu daude, eta gainerakoak kontsonanteak dira. Pahlevi lotura batzuk hartuak izan ziren.
Antzinako zaharra edo Gatetako avestera, zoroastroar erlijioaren sortzailea zen Zaratustraren hizkuntza, bereziki arkaikoa da. Avestera gaztea edo berria azken testuetako hizkuntza da, K.a. VI. mendekoa izan daitekeena. Berritasun ugari ditu aurrekoarekin alderatuz gero.[3]
Avestera gatiarra (gatetako avestera, antzinako avestera ere esaten zaio) avestiar hizkuntzaren aldaerarik arkaikoena da, indoeuropar familiaren indoirania adarreko hizkuntza hila. Zaratustra profetak (Zoroastro) Gathak (kantu sakratuak) osatzeko erabili zuen aldaera izan zen, Avestaren, zoroastrismoaren liburu sakratuaren, nukleo doktrinala eta atalik zaharrena osatzen dutenak.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak. Euskaltzaindia (kontsulta data: 2010-12-23).
- ↑ Witzel, Michael The home of the Aryans, Harvard University, 10. or.
- ↑ (Ingelesez) «AVESTAN LANGUAGE iii. The Grammar of Avestan» Encyclopaedia Iranica (kontsulta data: 2026-08-12).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Bahador Alast “Similarities Between Avestan and Vedic Sanskrit | How Ancient Iranian & Indian Languages Are Related”
- “Avestan”. Faculty of Asian and Middle Eastern Studies, University of Oxford.
- “Avestan language”. Britannica.
Datuak: Q29572
Multimedia: Avestan language / Q29572
 |
Artikulu hau hizkuntzei buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |