Jim Thorpe

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Jim Thorpe 1912ko Olinpiar Jokoetan

Jacobus Franciscus Thorpe, ezgunagoa Jim Thorpe izenarekin (1887ko maiatzaren 27a - 1953ko martxoaren 28a), estatubatuar kirolari bat izan zen, eta Olinpiar Jokoetako kirolari moldakorrenetakotzat hartzen da. Pentatloiko eta dekatloiko txapeldun olinpikoa izan zen, bai eta amerikar futboleko, beisboleko eta saskibaloiko jokalaria ere.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere jatorriari buruzko informazioa, iturriaren araberakoa da. 1887ko maiatzaren 27an jaio zen, indiar lurraldean, egungo Oklahoma estatuan. Bere indiar jatorriko izena Wha-Tho-Tuk zen, "bidezidor distiratsua" esan nahi duena, bera jaio zen unean, eguzki izpi batek, bera aurkitzen tokia argiztatu baitzuen. Bataio ziurtagirian, Jacobus Franciscus Thorpe bezala agertzen da.

Bere aita, Hiram Thorpe, irlandar gizon baten eta indiar emakume baten semea zen, bere amaren aldeko aiton-amonak, gizon frantziar bat eta emakume indiar bat ziren bitartean.

Bere anaia biki Charlierekin batera, bere eskola ikasketak Oklahomako Stroud herrian hasi zituen, indiar eskolan. Bere anaia, pneumoniak jota hil zen 8 urte zituenean. Honek, eragin handia izan zuen Jimengan, eta zenbait alditan ihes egin zuen eskolatik. Bere aitak, orduan Kansaseko Haskell herriko Nazioen Indiar Unibertsitatera bidali zuen. Handik bi urtera, bere ama hil zen, eta Thorpe depresio gogor batean erori zen. Bere aitarekin izandako zenbait eztabaiden ondoren, bere etxea utzi zuen, eta zaldi arrantxo batean lanean hasi zen.

1904an, bere aitaren ondora itzuli zen, eta Pennsylvania estatuko Carlisleko Indiar Eskola Industrialean sartu zen, eta han amerikar futbolean jokatzen hasi. Urte horretan bertan, bere aita hil ondoren, eskola utzi zuen eta zenbait urtez, etxaldeko bere lanera itzuli zen, ondoren, 1907an, berriz Carlislera itzuli eta bere kirolari karrera hasteko. Urrengo urteetan, atletismoan ez ezik, amerikar futbolean, beisbolean, lacrossean, saskibaloian eta aretoko dantzan ere aritu zen.

Nazio mailan ezaguna izaten hasi zen 1911n, bere eskolarekin, amerikar futboleko eskolarteko txapelketa nazionala irabazi zuenean. Kirol hau zen Thorpen gogokoena, hala ere, atletismo pistan lortu zuen mundu osoan ospea.

1912an, Estokolmoko olinpiar jokoetan parte hartu zuen. Pentatloian (luzera jauzia, xabalina jaurtiketa, 200 metro, disko jaurtiketa eta 1500 metro) urrezko domina lortu zuen, eta beste horrenbeste egin zuen dekatloian. Altuera jauziko luzera jauziko finaletan ere parte hartu zuen, lehenean 4. postua eta bigarrenean 7.a lortuz.

Hurrengo urtean, dominak kendu zizkioten, urte batzuk lehenago, beisbol erdiprofesionalean parte hartzeagatik astean 25$ kobratuz. Honen alde positiboa, beisbol talde profesionalen eskaintza gozoak jaso zituela da. New York Giants taldeak fitxatu zuen, eta, ondoren, beste talde batzuetan ere jokatu zuen, 1928an erretiratu zen arte.

1920an, gaur egun NFL izena duen Futbol Profesionaleko Estatu Batuetako Elkartearen lehen presidente izendatu zuten.

1950ean, mendeko lehen 50 urteetako kirolaririk hoberentzat jo zuen AP albiste agentziak.

1963an, hil eta hamar urtera, NFLren Ospearen Aretoan ohoratua izan zen, areto honen partaide sortzaileetako bat izan zelarik.

1982ko urrian, Nazioarteko Batzorde Olinpikoak, Thorperi, honek lortutako dominak itzuli zizkion, bere semeetako bi izan zirelarik dominak jantzi zituztenak.

Familia bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1913an Iva Millarrekin ezkondu zen Carlislen, eta lau seme-alaba izan zituzten: Jim Jr, bi urte zituela hil zena, Gale, Charlotte eta Grace. Thorpek alkoholarekin zituen arazoak zirela eta, 1924an banandu ziren. 1926an berriz ezkondu zen, Freeda Kirkpatrickekin, honekin ere lau seme-alaba izan zituelarik: Carl, William, Richard eta John.

Bere kirol karrera amaitu ondoren, bere familia aurrera ateratzeko borrokatu zuen. Kiroletatik kanpo lan egiteko zailtasun handiak izan zituen, eta ez zuen denbora askorik irauten postu berean. Gainera, 1929an hasitako Depresio Handiak, gauzak asko okertu zituen, eta Thorpe lan batetik bestera joan zen. Etxera bezala lan egin zuen zenbait filmetan, ia beti, indiar buruzagi paperean. Eraikuntzan ere lan egin zuen, baita klub atezain bezala ere, eta 1945ean, merkataritza nabigazioan zegoen.

Lau urte lehenago, bere bigarren emazteagandik dibortziatu zen, etxetik urrun ematen zuen denbora luzeagatik. 1950ean ia erabat porrot eginda zegoen, karitatez eraman zuten ospitalera ezpaineko minbizi bategatik. Hiru urte beranduago, bere hirugarren bihotzekoa jasan zuen, bere hirugarren emaztearekin bazkaltzen ari zela, handik gutxira hil zelarik, 65 urte zituenean.

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Jim Thorpe Aldatu lotura Wikidatan