Posthumanismo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Posthumanismo terminoa, alde batetik, Pizkunde klasikotik datozen ideien eta irudien zentzuan humanismoa gainditzea helburu duten pentsamendu-korronteak izendatzeko modu gisa erabiltzen da. Horrela, ikuskera horiek XXI. mendera eguneratu nahi dira, eta, horretarako, giza adimenaren mugak onartu behar dira maiz.

Posthumanismo terminoaren beste erabilera bat transhumanismoaren helmuga gisa barneratu ohi dena da, muga intelektual eta fisikoak gainditzen baititu bere eboluzio biologikoaren kontrol teknologikoaren bidez (ikus giza ingeniaritza genetikoa), egoera existentzial fisikalista bat azaleratuz, non jada gizateriaren garrantzi naturala nagusitzen den.

Poshumano zientzia fikzioaren, futurologiaren, arte garaikidearen eta filosofiaren alorretan nabarmen sortutako kontzeptua da. Jatorri elkarreragile horiek "posmodernismoaren" eta poshumanoaren eta "transhumanismoaren" eta poshumanoaren arteko antzekotasun eta desberdintasunen inguruko nahaste sakona eragin dute.

Posthumanismoa eta teknologia eskutik helduta joan dira aurrera, gaur egun ezagutza eskuratzeko modu bat baita. Sare sozialak, telefono adimendunak eta gainerakoak ezagutzarako sarbidea errazten diguten tresnak dira. Ezagutza erlatibista eta kuantikoa teknologia garatzeko erabili ditugun ezagutza mota desberdinak izan dira, fisika modernotik sortu baitira.

Poshumanismoak gizartean izaera hartzeaz gain, giza prototipo berri baten sorrerari buruzko hipotesiek teknologiaren promesei buruzko hausnarketa-aldi bat irekitzen dute.

Poshumanismoaren filosofia Sloterdijken arabera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sloterdijkek gogoratu zuen pentsamendu poshumanistaren beste iturrietako bat munduaren interpretazio afektibo batean dagoela, pentsatzen baitu indar handiak (jainkoak) naturako beste izaki batzuengan gorpuzten direla, baita espeziearen biziraupenaren etsai nagusietan ere. Humanismo egozentriko eta arrazionalaren aurrean, gizakiarekiko kanpoko puntu baten existentzia ukatzen baitu, zeinatik dena ulertzen baita, munduaren interpretazio hori xenolatrikoa da (bestearen gurtza, atzerriarena) eta inguratzen gaituenarekiko liluraren eta edozein berezitasun subjektibo kentzearen zati da. Zentzu honetan, erlijio askoren jatorria, jatorrizko komunitate batzuek praktikatzen zituzten animalia basatien gurtza erritualetatik (kanpokoaren sinboloa, aldi berean, liluratu egiten duena) eratorriko zela dioen tesi antropologikoa azalduko litzateke. "Gurtza bat, ñabartu zuen Peter Sloterdijkek, izaki horien kontrola eta erregulazioa ere ahalbidetzen zuena, baita horietako batzuk gizakien zerbitzura jarritako etxeko animalia bihurtzea ere". Posthumanismoa mundu baten erantzun filosofiko gisa eratzen da, non gero eta zailagoa den naturala eta artifiziala bereiztea (bereizketa hori egin beharko balitz), eta kultura humanista artikulatzen zuen idazketa/irakurketa ardatzak protagonismoa galtzen du adierazpide eta komunikazio berrien larrialdiaren aurrean. Makinek gizakiak ordezkatuko dituzten beldurraren aurrean, posthumanismoak jarrera xenolatrikoa berreskuratzen du eta pentsamendu ekologikoa garatzeko beharra planteatzen da (zentzurik zabalenean), ingurune naturala ez ezik, teknologikoa ere kontuan hartuko duena (eta, besteak beste, makinen eskubide zibikoak barne hartuko dituena).

Alde horretatik, Peter Sloterdijkek ohartarazi zuen makina terminoa Europako hiztegiko kontzeptu gaixo bat dela, testuinguru ontologiko "oso gordin eta unilateralean" sortu baitzen, eta modu kategorikoan bereizten zituen arimadun erakundeak (pertsonak) eta arimarik gabeko erakundeak (gauzak, besteak beste, makinak). Oinarri sendo eta mugiezinetan oinarritu beharrarekin, Mendebaldeko filosofiaren historiak bereizketa hori onartu du zalantzan jarri gabe, eta ez da kezkatu arimarik gabeko erakundeen inguruan hausnartzeaz. Baina ezinezkoa da gaur egungo esperientziaren konplexutasuna eta balioaniztasuna ulertzea, gizakia makinarekin edo arimak gauzekin elementu baztertzaile gisa aurrez aurre jartzen dituzten irizpide dialektikoetatik abiatuta. Azken mendean gertatu den garapen teknologiko bizkorrak erantzun egokirik gabe uzten du humanismoa, makinak (arimarik gabeko erakundeak) gero eta boteretsuagoak eta gizonen antzekoak (eta ez soilik beren bilgarri antropomorfikoengatik) agertzearen aurrean. "Kortsarioak, Peter Sloterdijkek azaldu zuenez, bazekien bere gorputza non amaitzen zen eta kakoa non hasten zen; protesi berriekin bereizketa hori zaildu egiten da, eta garapen bioteknologikoarekin ez du zentzurik izango".

Makinetatik kanpo garatu behar dugula pentsatzen duen histeria anti-teknologikoaren aurrean, En el mismo barco, ensayos sobre hiperpolítica lanaren egileak uste du beharrezkoa dela haiekin harremanetan jartzea eta onartzea ezinezkoa dela gizakiak soilik bizi diren ingurune eraiki batean bizitzea. Andy Warholen adibidetik abiatuta, zeinak, jarrera burlati eta probokatzailearekin, bere irrati-aparatuarekin idilio bat mantentzea erabaki zuela esan baitzuen, Sloterdijkek bere konferentziaren amaieran gizakiaren eta teknologiaren arteko poligamia moduko baten alde egin zuen, esanez "gure bizitzak partekatzen ditugun makinekin ezkondu behar dugula". Poshumanismoak gizakia (eta ez soilik gizaki garaikidea) talde tekniko gisa ulertzen du, eta tresna teknologiko berriek komunitatean (ez soilik gizakian) pentsamendua susta dezaketela uste du. Peter Sloterdijken arabera, subjektu-objektu dikotomiaren inguruan egituratutako munduaren interpretazio (humanista) bat alde batera utzi behar da, "Gizakiek euren artean harremana izan behar dutelako, baina baita makinekin, animaliekin, landareekin... eta ingurunearekin harreman balioaniztuna izaten ikasi behar dutelako".[1]

Poshumanismoa ikus-entzunezko artean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Poshumanismoak eragin handia du ikus-entzunezko arte garaikidean, eta horren froga egiten duten hainbat erakusle daude. Horregatik, Michael Hauskellerrek, Thomas D. Philbeckek eta Curtis D. Carbonellek posthumanismoa zineman eta telebistan irudikatzeko eskuliburu bat garatu zuten: The Palgrave Handbook of Posthumanism in Film and Television. Testua ezinbestekotzat jotzen da giza ondokoaren irudikapena ikus-entzunezkoen sorburu garaikidean kokatzeko.

"Posthumanismoaren kartografia" deiturikoa aurrerapen teknologiko eta zientifikoekin oso lotuta dagoen fenomeno bat ezaugarritzeko baliagarriak diren parametro edo etiketak ezartzeko beharraren erakusgarri da. Eskuliburu honetan, fikziozko giza-ondokoak izakiak dira; neurri batean, gizakien eta haien identitatearen izaera eta balioak gainditzen edo zalantzan jartzen dituzte. Hori dela eta, Hauskellerrek, Philbeckek eta Carbonellek zazpi bloke xehatzen dituzte eskuliburuan, giza ondokoaren imajinarioarekin zerikusia duten ikus-entzunezko produktuei buruzko analisiak ez ezik, horietako bakoitzaren azpian geratzen diren gai kontzeptual eta filosofikoak ere eskaintzen dituztenak.

Zazpi atalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen zatiak, Paving the Way to Posthumanism: The Precursors izenekoak, posthumanismoaren zenbait gai garatzen ditu, edo hura gainditzeko eskemak aurkeztutako giza nortasunaren izaera eta balioak zalantzan jartzen ditu. Aurrekari bezala Nietzsche, Baudrillard, Guattari, Foucault edo Latour bezalako intelektualak hartuz, zeinek euren teoria ezberdinetan gizakiaren irudiaren ikuspegi ontologiko berriak adierazten dituzten, ez-gizatiarra denaren kontrara. Ikus-entzunezko zerrenda batzuk Gattaca, The Truman Show, Blade Runner, Hannah and her sisters edo Titanic dira.

Bigarren atalak, Varieties of People-to-Come: Posthuman Becomings izenekoak, posgizakia ez dela jaiotzen dio, baizik eta atal hori garatzen eta sailkatzen joango dela, teknologiaren eta zientziaren aurrerapenei esker gizakiak ez diren izaki bihurtu diren izaki guztiak barne. Superheroietatik munstroetaraino, irudikapen pilaketa honek banpiroak, zonbiak, transformerrak, mutanteak edo cyborgak harrapatuko ditu. Marvel eta DC munduetarako aplikazioak saihestezinak dira, baita gizakiak eta animaliak ez diren erakundeak gizakien antzeko pentsamendu-formuletarantz eraldatzen edo eboluzionatzen dituzten film eta sagak ere.

Hirugarren zatiak, Rise of the Machines: Posthuman Intellects izenekoak, giza ondorengo entitateen errepertorioa ixten du, makinak, adimen artifizialak eta haien autonomia- eta erabaki-gaitasuna irudikatuz. Eztabaida horren ardatz dira garapen teknologikoa, mugak, erronkak eta hipererrealitateen sorrera. Gai hori jorratzen duten filmak Terminator, a Ava de Ex_Machina dira, besteak beste.

Body and Soul: Posthumans Subjectivities eskuliburu honen laugarren zatia da. Gidaliburu honek giza ondokoa gorpuzteko formuletan jartzen du arreta, zeinak, denboran zehar, aldaketa handiak izan baititu gizakiekiko identifikazio fisiko hipererrealarekin lotuta. Premisa hori bi adibide aipatuz berresten da: sareen erabiltzaileek nortasun faltsuak edo identitate digitalak sortzea, eta jarduera ahulenak baina baita gaiztoenak ere biltzen dituen zibersexua areagotzea.

Bosgarren atalak, Better Humans: Posthuman capacities izenekoak, teknologiak giza gaitasunak (edo, bestela esanda, bioteknologia edo transhumanismoa) hobetzeko eskain diezazkigukeen aukerak planteatzen ditu. Aukera horiek aplikazio desberdinak dituzte errealitatean, eta horietako batzuk jada aurreratuta daude beren zeregina errazten dien gadget bidezko superheroiez betetako ikus-entzunezko fikzioan, bai eta gizon/emakume bionikoenak ere.

Seigarren atala hartzen duten lanek, Creating Difference and Identity: Posthuman Communities, ekonomia eta ingurumen alorrak azpimarratzen dituzte bereziki. Narratiba distopikoekiko harremana da gizaoste honen funtsezko elementua, askotan ez duena zerikusirik izaki edo gorputz arrotzekin, giza arrazaren ekintzarekin baizik.

Azken zatiak, More Human than Human: Posthuman Ontologies izenekoak, giza ontologiaz (nor garen, nondik gatozen, gure helburua zein den, zein balio identifikatzen gaituzten, gure patua zein den) egiten dituen gogoetak soberan hitz egiten du, erlijioa, moraltasuna eta etika arrotzak zaizkion gure izaerari buruzko hausnarketa baino ez dira.

Hobekuntza genetikoak:[aldatu | aldatu iturburu kodea]

DNA aldatzeko gero eta ahalmen handiagoak giza espezia hobetzeko aukera planteatzen du. Gai hau klonazioaren arriskuen ikuspegitik (Los niños del Brasil de Ira Levin, 1976) edo giza errepliken giza izaerari buruz (Blade Runner de Ridley Scott, 1982) jorratu bada ere, Gattaca (Andrew Niccol, 1997) bezalako lanetan aukera positiboen eta negatiboen inguruan seriotasunez espekulatzen da; hobetuak, gabeziez purgatuak… (errealitatean onartutako praktika medikoa, gaixotasunak saihesteko).

Burmuinari eta adimenari buruzko jarduketak:[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurreko adibideak, neurri batean jada errealak direlako interesgarriak badira ere, ez dira bereziki apurtzaileak, ez baitiote eragiten gizakia benetan zer den ulertzen dugunari: burmuin batean gordetako adimen kontziente bati.

Hala ere, burmuin bat oso organo konplikatua dela onartzen badugu, baina haren funtzionamendua uler badaiteke (erreakzio biokimikoak garunaren sinopsian, neurtu, aztertu, ulertu eta, agian, erreproduzitu edo aldatu egin daitezkeenak), irekitzen diren aukerak anitzak dira.

Garuneko inplanteak:[aldatu | aldatu iturburu kodea]

80ko hamarkadan, ziberpunkaren gorakada betean, ohikoa zen garuneko inplanteak zituzten pertsonaiak aurkitzea. Batzuek memoria handitzeko aukera eskaintzen zuten (Johnny Mnemonic, William Gibson, 1981), edo makinetara eta ibilgailuetara konektatzeko eta adimenarekin kontrolatzeko gaitasuna (Ojos de supiente de Tom Maddox, 1986), norberaren gorputzaren kontrolean hobekuntzak, hala nola erreflexu handiagoak edo borroka teknikak (Neuromante de william Gibson, 1984).

Ziberpunkak adimen artifiziala bezalako gaien inguruan ere espekulatu zuen, eta, beraz, ordenagailuek pertsona ospetsuak simulatzeko edo erreproduzitzeko dituzten aukerez. Horrela, bada, hurrengo jauzia begi-bistakoa zen: ordenagailuek nortasun bat simulatu badezakete eta garuna bere gaitasunak hobetzeko manipulatu badaiteke, zergatik ezin da izan garunaren ordez pertsona baten nortasuna eta oroitzapenak gordetzen dituen ordenagailu bat jartzea? Hau izango litzateke Ghost in the Shell sagaren kasua (1989an hasi zen argitaratzen, baina, funtsean, '90eko hamarkadako deatadakoa da), non protagonistek gorputz profetikoak izateaz gain, garuna bera gailu elektroniko batean biltegiratuta dago, eta, beraz, hackeatua izan daiteke.

Euskarri fisikoa ezabatzea:[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Giza burmuina euskarri informatiko batean gorde daitekeela onartuta, hurrengo urratsa (erradikalena) gorputz fisiko bat behin betiko baztertzea zen. Ideia, ordea, giza nortasun batetik haratago doa, ordenagailu batean funtzionatzen, kanpoko gailuetarako sarbiderik gabe; ez da solipsismo kontua.

Euskarri fisikoa alde batera uzteko ideia errealitate birtualeko ingurune digitalei lotuta dago, non informatikoki erregistratutako nortasuna askatasunez mugi daitekeen digitalki simulatutako gorputz batean. Nortasun horrek inguratzen duen mundu birtualaren estimulu-simulazio fisikoak jasoko lituzke (ikusmena, usaimena, ukimena...), egoera berean dauden beste izaki batzuekin elkarreragina izan lezake ingurune birtualetan giza gizarteak sortuz, edo hezur eta haragizko gizakiekin elkarreragina izan lezake, inplanteen bidez ingurune birtual horretan erakutsiko liratekeenak eta harekin eta bertako biztanleekin elkarreragina izango luketenak.

Ordenagailu-sareak egoteak aukera emango lieke pertsona ospetsuei mundu osoko beste pertsona batzuekin edo gizakiekin elkarreragiteko, itxuraz txikia den ingurune batean; horrez gain, nortasunaren konputazio-prozesu berberak mundu osoko ordenagailuetan banatu ahal izango lirateke. Hala, nortasun hori ez legoke leku jakin batean ezarritako ordenagailu fisiko bati lotuta, baizik eta ordenagailu globalen sare osoan zehar zabalduko litzatekeen datu eta prozesu hodei bat izango litzateke.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Jesús Ballesteros, Encarnación Fernández Ruiz-Gálvez (2007). Biotecnología y posthumanismo. Editorial Aranzadi. ISBN 978-84-8355-095-3.
  • Adolfo Vásquez Rocca (2005). Peter Sloterdijk; El post-humanismo: sus fuentes teológicas y sus medios técnicos. Revista Observaciones filosóficas.
  • Fukuyama, Francis (2003). Our Posthuman Future: Consequences of the Biotechnology Revolution. Macmillan. ISBN 9780374706180.
  • Quaresma, Alexandre (2014). Humano-pós-humano: Bioética, conflitos e dilemas da Pós-Modernidade. Common Ground Publisher, Madrid. ISBN 9788415665076. Archivado desde el original el 11 de marzo de 2016. Consultado el 12 de noviembre de 2015.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Michael Hauskeller, Thomas D. Philbeck y Curtis D. Carbonell, (2015). The Palgrave Handbook of Posthumanism in Film and Television. ISBN 978-1-137-43032-8.
  • Rosi Braidotti (2015). Lo poshumano. Gedisa, Ciudad Autónoma de Buenos Aires. ISBN 9788497848114
  • Robert Pepperell (1995). The posthuman condition. Intellect Ltd. ISBN 9781841502908
  • Peter Sloterdijk “El post-humanismo: sus fuentes teológicas, sus medios técnicos”, Conferencia pronunciada en el IV Seminario: 'La deshumanización del mundo. Estancias de reflexión en torno a la crisis del humanismo', celebrado entre el 6 y 9 de mayo de 2003 en la Universidad Internacional de Andalucía (UNIA), Sevilla.
  • Cortina, A., Serra, M. A. (2015). “Análisis: singularidad tecnológica”. “La clave: mejoramiento humano”. Capítulo 1 de ¿Humanos o poshumanos? Singularidad tecnológica y mejoramiento humano.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]