Skye

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Skye edo Skye uhartea

Isle of Skye UK relief location map labels.jpg


Skye uhartea.
Bertako izena Skye/Isle of Skye
An t-Eilean Sgitheanach/Eilean a' Cheó
Geografia
Kokapena Eskoziako mendebaldeko kostaldea.
Uhartedia Hebrida uharteak
Azalera 1.656 km²
Punturik garaiena Sgurr Alasdair.
Politika
Herrialdea Flag of Scotland.svg Lymphad3.svg
Highland eskualdea
Eskozia
Flag of the United Kingdom.svg Erresuma Batua
Gizartea
Biztanleria 10.008 biz. (2011)
Talde etnikoak Eskoziarrak.
Quiraingen ikuspegia

Skye Uhartea (ingelesez: Isle of Skye, Eskoziako gaeleraz: An t-Eilean Sgitheanach, Eilean a' Cheò) Barruko Hebridak izeneko uhartedian dagoen irla nagusia eta Eskoziako bigarren handiena da, Lewis eta Harris ondoren. Lur lehorretik uharte honetara bertaratzeko sarbide nagusia Kyle of Lochalsh udalerrian dagoen Skye Bridge zubia da. Administratiboki Highland eskualdeari dagokio. 1.666 km2-ko azalera dauka eta 2001ean 9.232 biztanle zituen. Halaber, Eskoziako beste uharte batzuk ez bezala, Skye Uharteak bere populazioa handitu du 1991ean.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

II mendeko Klaudio Ptolomeoren mapan Scitis izena ematen zaio, badirudi zeltiarren skitis hitzetik etor litekeela, "hegoduna", dituen penintsula ugariek ematen dioten itxurarengatik. Ondoren etorri ziren norvegiar eta ingelesek izena itxuraldatu zuten Skye bihurtuz. Norvegiarren sagatan Skíð izena dauka, baina baita Skuy (behelainoaren uhartea) edo Skýey (lainoaren uhartea).

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portree/Port Rìgh herririk handiena da (2.491 biztanle 2001ean). Beste udalerri garrantzitsu bat Broadford da. Uharte honen ekialdean Cuillin mendikatea kokatzen da, mendizale eta eskalatzaile askoren helmuga, bertako mendirik garaiena Sgùrr Alasdair delarik. Bestalde, uhartearen mendebaldean An Stòrr muino ikusgarria ere kokatzen da.

Skye Bridge zubiak Kyle of Lochalsh herriarekin lotzen du eta beraz Britainia Handiarekin.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Duntulm, Skye)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 6.5 6.6 8.1 9.6 12.4 14.3 15.4 15.7 14.2 11.5 9.1 7.6 10.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 2.4 2.2 3.3 4.3 6.5 8.7 10.4 10.7 9.4 7.2 5.1 3.6 6.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 148 100 82 86 73 85 97 112 128 152 143 142 1350
Iturria: Cooper (1983)[1]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurrehistoria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

K.a. 7.000 inguruan Mesolito garaiko ehiztari-biltzaileen aztarnak aurkitu izan dira Staffin barrutian. Eskoziako aurkikuntza arkeologiko zaharrenetakoa da hau. Cuillin mendien hegoaldean Neolito garaiko aztarna ugari daude, bai eta Burdin Aroko (k.a. II edo III mendea) gotorleku batzuen hondarrak ere, aipagarriena Dun Ringill.

Historia goiztiarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean piktoak bizi zirela uste den arren oraindik ez da baieztatu. Hegoaldea Dál Riata erresumaren barnean zegoen.

VII eta VIII mendeen artean bertako dinastien arteko borrokak izan ziren harik eta IX mendean Norvegiarrak iritsi ziren arte. Uhartea beraien esku egon zen Pertheko Itunean Alexander III.a Eskoziakoaren esku gelditu zen arte.

Leinuen garaia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Norvegiarren agintaldia amaitzean MacLeod leinua nagusitu zen beste guztien gainetik. Uharteetako Erresuma desegin zenean beste leinu batzuek indarra hartu zuten, MacDonal, MacNeacail eta MacInnes besteak beste, eta MacLeoden nagusitasunaren aurka borrokatu zuten.

1745eko Jakobiten matxinadaren porrotaren ondoren Flora MacDonaldek Charles Edward Stuart erreskatatu zuen hanovertarren eskuetatik eta oso ezagun bihurut zen Highlandtarren artean. Ondoren etorri zen Highland Clearances (Highlandetako garbiketa) kalte izugarria egin zion Hebridetan sortzen ari zen industrializazioari. Orduan hustu ziren herriek hondarretan diraute oraindik. XX mendean ere biztanleria jeisten joan zen 1891eko 16.000 pertsonetatik 1971ko 7.500etara pasa zen. ordutik aurrera ordea biztanleriak gora egin du poliki bada ere eta gaur egun 2011ko erroldak 10.008 biztanletako datua eman zuen.

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntzei dagokienez, gaeliko eskoziarraz mintzatzen da biztanleen %30-40 ingurua batez beste. Kilmuir herrian hiztun erdiak gaelikodunak dira.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Cooper (1983) pp. 33–35. Averages for rainfall are for 1916–50, temperature 1931–60.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Skye Aldatu lotura Wikidatan