Tiberiade

Wikipedia, Entziklopedia askea
Tiberiade
טבריה
hiria
TIBERIAS - GALILEE (7723477802).jpg
Coat of Arms of Tiberias.svg
Administrazioa
Estatu burujabe Israel
Israelen banaketa administratiboaIparraldeko barrutia
Giza kokalekuKinneret sub-district
AlkateaShimon Maatuk (en) Itzuli
Izen ofizialaטְבֶרְיָה
Jatorrizko izenaטבריה
Geografia
Koordenatuak32°47′23″N 35°31′29″E / 32.7897°N 35.5247°E / 32.7897; 35.524732°47′23″N 35°31′29″E / 32.7897°N 35.5247°E / 32.7897; 35.5247
Azalera10.872 km²
Altuera−200 m
Demografia
Biztanleria44.200 (2018ko abenduaren 31)
Green Arrow Up.svg500 (2017)
Dentsitatea4.065,49 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera20
Ordu eremuaUTC+02:00 eta UTC+03:00
Hiri senidetuakMontpellier, Worms, Tutera, Allentown, Milwaukee, Tulsa, Great Neck Plaza (New York), Saint Paul, Wuxi, Saint-Raphaël, Córdoba eta Great Neck
tiberias.muni.il

Tiberiade[1] (hebreeraz: טְבֶרְיָה‎Tverya; arabieraz: طبريا‎Ṭabariyyā), Israelgo hiri bat da, Galileako Itsasoaren mendebaldeko ertzean dagoena, Behe Galilean, Iparraldeko barrutian. Israelgo Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 2003 amaieran, hiriak 39.900 biztanle zituen.

Tiberiadek, hiri santu judu bezala hartzen da, Jerusalem eta Hebronekin batera. Tiberiade, Israelgo Iparraldeko Barrutian, jai egunetan gehien bisitatzen den hiria da.

Tiberiade, gutxi gorabehera, 18an eraikia izan zen, Tiberio erromatar enperadorearen agintaldian, Herodes Antipasen aginduz, Herodes I.a Handiaren semea, Rakkateko suntsitutako herrixka bat zegoen tokian, eta Galileako bere erresumako hiriburu bihurtu zen. Bere izena, Tiberio enperadoreagandik jasotzen du.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tiberiadeko biztanleria
1922 2.543
1931 3.220
1946 11.810
1948 5.500
1955 16.800
1961 20.800
1972 23.700
1983 28.200
1995 35.700
2005 40.000
2010 41.300
2015 42.600

Herodes Antipas Galileako erregeak sortu zuen hiria k.o. 18. urtean, erromatarren inperioaren garaian. Erromatarrek Jerusalemgo tenplua suntsitu ondoan, hiri hartan egokitu ziren Palestinako erlijio buruzagi juduak eta idazlan garrantzitsuak egin zituzten hurrengo mendeetan (Talmud-aren liburu batzuk). Bizantziarren esku egon ondoren, 636. urtean arabiarrak egokitu ziren, baina juduek ez zuten eragozpenik izan eta Bibliaren inguruko lan garrantzitsuak egin ziren aurrerantzean ere. Kristau gurutzatuen mendean egon ondoren, Saladinok hartu zuen hiria 1187an. Musulmanek Zefat egin zuten Galileako hiriburu eta Tiberiadek aurreko mendeetako distira galdu zuen. 1837an lurrikara batek suntsitu zuen hiria eta 1882an bertan antolatu zuten judu etorkinek Galileako lehen laborari gune israeldarra, eta handik aurrera etengabe hazi zen etorkin juduen kopurua. 1948an Tiberiadeko arabiarrak juduak handik kanporatzen saiatu ziren, baina Haganah gerrilla talde juduak garaitu zituen eta Britainia Handiko gudarosteak arabiar guztiak kanporatu zituen. Handik aurrera juduak izan dira jaun eta jabe Tiberiade aldean.[2]

Hiriak, berriki, Hezbolak jaurtitako suzirien eraso batzuk jasan ditu, Libanotik zetozenak. Hildako eta zauritutako hiritar ugari egon dira Katiusha suzirien ondorioz (2006ko Libanoko gerra).

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  Gnome-weather-few-clouds.svg   Datu klimatikoak (Tiberiades, Israel (1981–2010),)   WPTC Meteo task force.svg  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 18.1 19.3 23.1 27.8 33.2 36.5 38.0 38.0 35.9 31.6 25.7 20.0 28.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 10.4 10.1 12.0 15.1 19.1 22.5 25.0 25.2 23.3 20.8 16.3 12.1 17.66
Pilatutako prezipitazioa (mm) 106.9 90.2 55.5 17.6 3.9 0.1 0.0 0.0 0.6 17.4 51.9 93.0 437.1
Iturria: WMO (World Weather Information Service)[3]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. 164. Araua - Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia. Euskaltzaindia, 13., 34., 48. eta 52 or..
  2. Lur entziklopedietatik hartua.
  3. (Ingelesez) World Weather Information Service. Tiberias 1981-2010 Climate Normals. .

Kanpo-estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]