Worms

Wikipedia, Entziklopedia askea
Worms
Luther city (en) Itzuli
Wormser Türme.JPG
Flag of Worms.svg DEU Worms COA.svg
Administrazioa
Estatu burujabe Alemania
Alemaniako estatua Renania-Palatinatua
AlkateaAdolf Kessel (en) Itzuli
Posta kodea67547, 67549, 67550 eta 67551
Udalerri kodea07319000
Geografia
Koordenatuak49°37′55″N 8°21′55″E
Rhineland-Palatinate WO.svg
Azalera108.73 km²
Altuera100 m
MugakideakAlzey-Worms (en) Itzuli, Bad Dürkheim (en) Itzuli, Rhein-Pfalz-Kreis (en) Itzuli eta Kreis Bergstraße (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria83.330 (2019ko irailaren 30a, 2019ko urriaren 31)
Green Arrow Up.svg249 (2017)
Dentsitatea766,39 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera1074
Telefono aurrizkia06241, 06242, 06246, 06247
Ordu eremuaUTC+01:00 eta UTC+02:00
Hiri senidetuakTiberiade, Auxerre, Mobile, Parma, St Albans eta Bautzen
MatrikulaWO
worms.de
Artikulu hau hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Worms (argipena)».

Worms, Alemaniako hiri bat da, Renania-Palatinatua estatuan dagoena, Rhin ibaiaren ertzean, Rheinhessen ardogintza eskualdean. Bere biztanleria, 80.000 biztanle ingurukoa da.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zeltek Borbetomagus (ingurune urtsuko asentamendua) izena ema zioten baina erromatarrek Drusoren agindupean K.a. 14 urtean konkistatzerakoan izena latinizatu zuten eta Augusta Vangionum. VI menderako Vormatia izena zuen eta garai hartan ugari ziren juduek Vermayza (ורמיזא) eman zioten. Honen aldaera da gaur egungo Worms.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Goian aipatu bezala erromatarrek Augusta Vangionum eratu zuten K.a. 14 urtean aurrez zelten asentamendu bat zegoen tokian. hau hartzen da hiriaren fundazio data gisa. Erromatarren garaian garrantzitsua izan behar zuen Hispaniako Betika probintziako ontziak ere aurkitu baitira. V. mendean burgundiarrek konkistatu eta beren hiriburu bihurtu zuten.

Hiriaren urrezko aroa Erdi Aroan iritsi zen. 1122an, Kalisto II.a aita santua eta Henrike V.a Germaniakoaren artean sinatutako konkordatuak, amaiera eman zion Inbestiduren Auziari. Martin Luther, herri honetan zigortu zuten inperiotik erbesteratzearekin, 1521ean. 1521eko Wormseko Dieta, Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzeen biltzar bat izan zen.

Judaismoa Wormsen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

X. mendean sortu zen lehenengo komunitate judua. Lehenengo sinagoga 1034ean eriki zen eta berehala inguruko judutarren zentrua bihurtu zen. 1096an ordea gurutzadako zaldunek 800 judu erail zituzten bertan. Oraindik bertan dirau XI. mendeko juduen hilerriak, Europa osoko zaharrena omen denak. Shlomo Yitzhaki (Rashi), Elazar Rokeach eta Yair Bacharach izan ziren Wormseko rabino garrantzitsu eta ezagunenak.

Monumentu eta eraikin bereizgarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herritar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Worms hiri hauekin senidetua dago:

Galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]