XXI. mendeko sozialismo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

XXI. mendekeo sozialismoa nazioartean 1996tik aurrera erabiltzen hasi zen kontzeptua da. Heinz Dieterich Steffan da nozio horrekin lotutako teorialari ezagunena. Kontzeptua mundu osoan egin zen ezagun Hugo Chávez Venezuelako presidenteak hitzaldi batean aipatu zuenetik, 2005eko urtarrilaren 30ean, V. Munduko Foro Sozialean. Kuba, Venezuela, Nikaragua eta Boliviako aginte-eran eragina izan duen kontzeptua da.

Sozialismo iraultzailea da XXI. mendeko sozialismoaren Estatu sozialista eredua eta haren iturriak filosofia eta ekonomia marxistan daude. Lau ardatzetan oinarritzen da: lurraldeen garapen demokratikoa, ekibalentzien ekonomia, demokrazia parte-hartzailea eta oinarrietatik antolatzen diren erakundeak. Dieterich-ek, XXI. mendeko sozialismoa liburuan, Karl Marx hartzen du abiapuntu dinamika soziala eta klase borroka aipatuz. Era berean, teoria marxista berrikusten du gaur egungo mundura egokitzeko asmoz, jakintzaren esparruan egin diren aurrerakuntzak erantsiz, baita sozialismoa ezartzeko izandako saiakerak, mugak eta proposamen konkretuak ere, besteak beste ekonomia politikoaren alorrean edo herritarren parte hartzean, zeina futnsezkotzat jotzen duen esplotaziorik gabeko gizarte bat sortzeko. Laburbilduz, XXI. mendeko sozialismoak aurreikusten du beharrezkoa dela estatuaren boterearen berrindartze erradikal bat, botere hori gizarteak demokratikoki kontrolatuta, gizarteak garapenean aurrera egin dezan.

Bolivariar Iraultzaren testuinguruan, 2006ko erdialdean egindako hitzaldi batean, Chávezek nabarmendu zuen sozialismo horretara iristeko trantsizio fase bat izango dela, Demokrazia iraultzaile izenekoa. Hugo Chávezek azaldu zuenez, "konpromisoa hartu dugu Bolivariar Iraultza sozialismorantz bideratzeko eta laguntzeko sozialismoaren bideari, XXI. mendeko sozialismo bat, elkartasunean oinarritzen dena, anaitasunean, maitasunean, askatasunean eta berdintasunean". Gainera, sozialismo hori ez dago aurrez definitua. Chávezek esan zuenez, "kapitalaren forma eraldatu behar dugu eta sozialismo berri baterantz jo, egunero eraiki behar dena".

XXI. mendeko sozialismoa Latinoamerikan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nicolas Maduro, gaur egungo Venezuelako presidentea.

Venezuela[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hugo Chavezen gobernuan zehar (1999-2013), bere proiektu Iraultza bolivarianoa bolivarianismoan oinarrituta zegoela zion, XXI. mendeko sozialismora igaro ziren arte, bolivarianismoa alde batera utzi gabe, noski. Chavez presidenteak esan zuen, Venezuelan garatzen zen sozialismoa mota kristautasunen oinarritzen zela zion, Nazareteko Jesusi "sozialista" ere deitu zion noizbait. Chavezek ere, ideia trotskisten alde zegoela onartu zuen, etengabeko iraultzarena, adibidez. 2007. urtean, Chavezek Konstituzioan 69 artikulotan aldaketa bat egitea proposatu zuen, Estatu sozialista bat osatu, aldaketa ekonomiko, egiturakoak, instituzionalak eta politikoak emateko; baina proposamen hori ez zen onartu referendum baten ondoren.

Chavezek zion, XXI. mendeko sozialismoak, marxismoak ez bezala, jabetza pribatua onartzen duela, baina honi uko egiten diola pilaketa egoistari ekin ezkero. Bere 2013-2019ko gobernuaren programan, jabetza mota asko bultzatzen dira, pribatua barne; baina, ekonomia sozialista berria ekoizpen-bideen egitura publiko, sozial eta kolektiboen oinarritan eraiki behar direla dio, ekoizpen-harreman konplementario eta solidarioak sortzeko. Chavezek dio, XXI. mendeko sozialismoa kristautasunaren korrontetik elikatu behar dela, demokrazia baten barnean, berdintasuna eta askatasuna izateko. Chavismoaren barnean, komuna sozialisten sorrera bultzatzen da, autogestioaren bidezko langileen kontrola, Estatuak ekonomian esku-hartzea eta enpresen desjabetzea ere bai.

Gaur egungo presidente den Nicolas Maduro, XXI. mendeko sozialismoaren proiektuarekin jarraitzera konprometitu da, Chavezen heriotzaren ondoren.

Ekuador[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Presidente izan zen Rafael Correak baieztatzen du XXI. mendeko sozialismoaren garapenak ezaugarri propioak dituela eta sozialismo tradizionalarekin desberdintzen dela, baina Estatuari ekonomia bultzatzeko paper garrantzitsu bat ematen diola. Correak dio, "kapitala gizakiaren zerbitzuetara egon behar dela eta ez alderantziz" eta ekoizpen-bideen demokratizazioa bultzatu behar dela. Correak langileek gestioan parte hartzea ontzat hartzen du, jabetza pribatua onartu baina demokratizatua izan behar dela dio eta XXI. mendeko sozialismoak merkatuari uko egiten ez diola, baina "gobernatu egin behar dela, hark gu ez gobernatzeko" dio.

Evo Morales, Boliviako presidentea.

Bolivia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Evo Morales, Boliviako presidentea eta Mugimedu Sozialista boliviarreko zuzendaria, XXI. mendeko sozialismoa eraikitzearen aldeko agertu da, iraultza kultural eta antikolonial baten eta demokrazian biziko den gizarte plurinazional baten sorreraren bidez. Moralesen gobernua hidrokarburoen nazionalizazioa, jabetza pribatuaren onarpena eta programa sozialen inplementazioagatik da ezaguna. Evo Moralesek, bere eredu sozioekonomikoa "solidaritatea, elkarrekikotasuna, komunitatea eta adostasunean oinarrituta dagoela" dio. 2013ko urrian, langileei porrot egin duten enpresa pribatuak hartzeko eta enpresa sozial bihurtzeko eskubidea ematen dien lege bat onartu zen, enpresa asko berreskuratzea lortuz.

XXI. mendeko sozialismoa Europan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XXI. mendeko sozialismoa, bereziki hartu da Espainian, PCE eta Ezker Batuagatik; Alemanian Die Linkspartei, mugimendu unibertsitarioengatik eta AEDko kargu altuengatik; Errusian Errusiar Federazioko Alderdi Komunistagatik, hauek beraien ideologiatzat hartu dute marxismo-leninismoa eta internazionalismoarekin batera.

Espainian, hainbat kolektibo sozialista dira azpimarragarriakː Sortu, ezker abertzale eta antolakuntza independentistako alderdia, XXI. mendeko sozialismoa bere politikan hartu zuena eta figura ezagunena bezala Arnaldo Otegi duena, ideologia marxistakoa eta Herri Batasunako kide izandakoa. Bere aldetik, Alderdi Karlistak, bere ideologia sozialista- monarkiko autogestionario eta ezker berrikoa dago; Euskal Herrian, 2005ean, Europako Konstituzioaren aurka posizionatu zen. Venezuela militante hauentzako toki ezaguna izan zen errepresio frankistan zehar. Alderdi Karlistako presidente izan zen Carlos Hugo Borboi-Parmakoak, 2004an argitaratu zuen "XXI. mendeko Sozialismoari buruzko Zenbait Erreflexio", non hau espresatzen zuenː "hiltz den sozialismoa, sozialismo autoritarioa da, herritarraren kontroleruntz begira dagoen politika monopolizatua eo alderdi bakarrak kontrolatzen duena. Sozialismo hori bai hil dela. Sozialismoa, gizakiaren dieal bezala, herritarraren parte-hartzean oinarritzen da, berak dauka bere bizitza politiko eta ekonomikoaren kontrola, hala nola, ondasunen banaketa. Behin eta berriz esan behar daː proiektu sozialista bat ezinbestekoa da gaur egun".

Norvegia Europako XXI. mendeko estatu sozialista bakar bezela deskribatua izan da.