Azoreak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Azoreetako mapa eta kokapena.

Azoreak edo Azore uharteak[1] (portugesez, Açores) Portugalgo bi eskualde autonomoetako bat da (Madeira da bestea). Uhartedia da, eta Ozeano Atlantikoaren ipar-ekialdean kokatuta dago, Iberiar Penintsulatik 2000 bat kilometro ekialdera, Madeiratik 1200 km hego-ekialdera, Eskozia Berritik 2300 km ipar-mendebaldera eta Bermudatik 3500 km hego-mendebaldera.

2.333 km² ditu, eta 2001ean 241.763 biztanle zituen (104 biz./km²).

Ponta Delgada (Sao Miguel) da hiri nagusia eta hiriburuetako bat. Beste bi hiriburuak Angra do Heroismo eta Horta dira.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1427an Henrike printzearen ("Nabigatzailea") zerbitzurako zegoen kapitain batek uharteak topatu zituen, antza denez Gonçalo Velhok. Hasiera batean ardiak askatu zituzten, izan ere animalia handirik ez baitzegoen uharteetan, eta hamabi urte geroago uhartedia hasi ziren populatzen, nagusiki Alentejo eta Algarvetik joandako jendeak. Hauek zekaleak, mahastiak, azukre kainabera eta beste landare batzuk landatu zituzten, eta ardiez gain oiloak, erbiak, behiak, ahuntzak eta txerriak hazi zituzten.

São Miguel uhartea izan zen populatzen aurrena eta Villa Franca do Campo zuen hiriburu. 1522an lurrikara batek eragindako lurjauziak hiria suntsitu eta 5.000 pertsona hil ziren. Honen ondoren Ponta Delgada bihurtu zen hiriburu berria. 1546an Ponta Delgadak hiri estatusa lortu zuen.

XVI mendean superpopulazioaren arazoa azaldu zen Azoreetan eta Madeiran eta biztanle askok Brasilera egin zuen alde. Espainiak Portugal barneratu zuenean Azoreak izan ziren azkenengo lortu zituenak eta 1640an banaketa gertatu zenean azoretarrek beraiek egin zioten eraso gaztelarren gotorlekuari.

XVIII eta XIX mendeetan Graciosa uharteak izen handiko bisitariak izan zituen, hala nola, Chateaubriand idazle frantsesa, Almeida Garrett olerkari portugaldarra, Alberto I.a Monakokoa (XIX mendeko ozeanografo ezaguna) eta Mark Twain idazle estatubatuarra. Azken honek bere bizipenak azaldu zituen The Innocents Abroad (1869) liburuan.

1836 eta 1976 artean uhartedia hiru barrutitan banatu zen; Angra do Heroísmo, Horta eta Ponta Delgada.

Bigarren Mundu Gerran António de Oliveira Salazar diktadoreak britainiarrei utzi zien uhartedia okupatzen eta hauek estatubatuarrekin batera Atlantiar Ozeanoan urpekuntzi alemaniarrak erasotzeko erabili zuten.

1976an Azoreak eskualde autonomo bihurtu ziren (Região Autónoma dos Açores).

Uharteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azore uhartedia bederatzi uhartek osatzen dute:

Kontzejuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ponta do Pico (2.351 m), Portugal osoko mendirik altuena, uhartedian dago, Pico uhartean hain zuzen ere.

Gizateriaren Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   159. araua, Euskaltzaindia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0159.pdf. Noiz kontsultatua: 2010-10-13 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Azoreak Aldatu lotura Wikidatan