Mark Twain

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Mark Twain
Mark Twain
Datu pertsonalak
Jaio 1835ko azaroaren 30a
Florida (Misuri) (AEB)
Hil 1910eko apirilaren 21a
Redding (Connecticut) (AEB)
Mark Twain (1909)

Samuel Langhorne Clemens, ezagunagoa Mark Twain ezizenarekin (Florida, Missouri, AEB, 1835eko azaroaren 30a - Redding, Connecticut, 1910eko apirilaren 21a), jatorri eskoziarreko estatubatuar idazle ospetsua izan zen. AEBetako lehen idazletzat jo zuen William Faulknerek, eta zalantza barik, kontinente hartako eta ingelesezko idazlerik handienetarikoa da. Bere lanik ezagunenak The Adventures of Huckleberry Finn eta The Adventures of Tom Sawyer dira. Eleberri eta bestelako idazlan ugariren egilea izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mark Twain, 1871an
Mark Twain, 1905ean

Mark Twain Samuel Langhorn Clemens izenarekin jaio zen Floridan, 1835eko azaroaren 30ean, Halley kometa pasatu zen unean. Gurasoak hara inmigratuta zeuden, denda, etxaldea eta 20 bat esklabo beltzen jabe zen John osaba aberatsaren ondora.

Samuelek 4 urte besterik ez zituenean, sendi osoa inguruan zegoen Hannibalera lekualdatu zen, Mississippi ertzean eta hantxe hasi zituen ikasketak. Hannibal izango zen Tom Sawyerren abenturak eta Huckleberry Finnen abenturak eleberrietan agertuko den irudimenezko San Petersburgo herriaren oinarri. Garai hartan, Missouri estatu esklabista zen eta gai hori maiz agertuko da bere idatzietan.

1847ko martxoan, Samuelek 12 urte zituenean, neumoniak aita hil zion. Ikasketak hortxe amaitu behar izan zituen eta, hurrengo urtean, inprenta batean hasi zen ikasle, gerora, tipografo izatera iritsiko zelarik.

1851n, bidaia istorio laburrak argitaratzen hasi zen anaia zaharragoa zen Orionen Journal de Muscatine delakoan. Anaia honekin hasiko ditu hainbat abentura, diru erraza lortu nahian.

San Luis, Cincinnati, New York, Filadelfia eta beste hiri batzuetako inprentetan aritu zen lanean eta, azkenean, lurrunontzi bateko piloto izan zen. Sezesio gerran soldadu izan zen Konfederazioaren alde eta, ondoren, egurrarekin negoziatu zuen eta Nevadako zilar meategi batean ere bai. Azken leku honetan, 1862an, hasi zen Territorial Enterprise de Virginia Cityrentzako kazetari lanetan.

Hurrengo urtean, Mark Twain ezizena hasi zen erabiltzen, Mississippi ibaian lanerako erabiltzen zen esaera tipikoa bereganatuz.

1870ean, Olivia Langdonekin ezkondu zen. Livy -horrela deitzen zion Samuelek- esklaboei alde egiten laguntzen ibilitako progresista kapitalista baten alaba zen.

Twainek bidaia liburuak idazten jarraitu zuen, A tramp abroad (1880), Bizitza Mississippin (1883)... eta haurtzaroa eta gaztaroaren gogoeta egingo du haietan.

Hondamena eta heriotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mark Twain, 1907an

Linotipia berri batean inbertitu zuen, Paige linotipia, eta erabateko porrotera eraman zuen 1893an. Hitzaldiak emanez AEBn eta mundu guztian zehar, nola edo hala, lortu zuen zenbaki gorriak uxatea.

1897an, Following the Equator idatzi zuen eta, garai hartan, Ulysses S. Grant presidentea memoriak editatzeko prest jarri zuen.

Porrot ekonomikoarekin batera, zorigaitzak hartu zuen sendia. Meningitisak eraman zuen Susy, alaba zaharrena; Livy emaztea ezgaitua geratu zen eta, deskuido batean, beste seme bat hil zitzaion. Behar ekonomikoei ezin ihesi, idazlea pesimismo beltzenean murgildu zen eta bera ere konturatu zen idazten zuena argitara ezina zela garai hartan; horregatik utzi zuen ondo lotuta, bera hil eta gero editatzeko agindua.

Livy eta biek bidaia nekagarri bat egin zuten Hegoafrika, Kalkuta, Australia eta Zeelanda Berrian zehar, hitzaldiak emanez. Azkenean, New Yorken geratu ziren bizitzen.

1904an, emaztea Florentzian hil zen eta, 6 urte geroago, alaba hil zitzaion bat-batean. Enbata guzti horien ondoren, ezin izan zuen errekuperatu eta, 4 hilabete geroago, 1910eko apirilaren 21ean, hilko zen Reddingen, Connecticuten. Alaba bakarra geratzen zitzaion, jada.

Halley kometa berriro pasatzear zegoela jakin zuenean, Mark Twainek bere heriotzaren data izango zela aurreratu omen zuen. Egun bakarreko diferentzia izan zuen.

Mundu osoan izan zen ospetsu eta, 1907an, Oxfordeko unibertsitateak (Erresuma Batua) honoris causa doktoratu zuen.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fikziozkoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • (1867) Advice to Little Girls
  • (1867) The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County
  • (1868) General Washington's Negro Body-Servant
  • (1868) My Late Senatorial Secretaryship
  • (1871) Mark Twain's (Burlesque) Autobiography and First Romance (fiction)
  • (1873) The Gilded Age: A Tale of Today
  • (1875) Sketches New and Old
  • (1876) The Adventures of Tom Sawyer (euskaraz: Tom Sawyer-en abenturak)
  • (1876) A Murder, a Mystery, and a Marriage
  • (1877) A True Story and the Recent Carnival of Crime
  • (1878) Punch, Brothers, Punch! and other Sketches
  • (1880) A Tramp Abroad
  • (1880) 1601: Conversation, as it was by the Social Fireside, in the Time of the Tudors
  • (1882) The Prince and the Pauper
  • (1884) Adventures of Huckleberry Finn (euskaraz: Huckleberry Finn-en abenturak)
  • (1889) A Connecticut Yankee in King Arthur's Court
  • (1892) The American Claimant
  • (1892) Merry Tales
  • (1893) The £1,000,000 Bank Note and Other New Stories
  • (1894) Tom Sawyer Abroad
  • (1894) Pudd'nhead Wilson
  • (1896) Tom Sawyer, Detective
  • (1896) Personal Recollections of Joan of Arc
  • (1900) The Man That Corrupted Hadleyburg
  • (1902) A Double Barrelled Detective Story
  • (1904) A Dog's Tale
  • (1905) The War Prayer
  • (1906) The $30,000 Bequest and Other Stories
  • (1907) A Horse's Tale
  • (1909) Captain Stormfield's Visit to Heaven

Ez fikziozkoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • (1869) The Innocents Abroad
  • (1872) Roughing It
  • (1876) Old Times on the Mississippi
  • (1883) Life on the Mississippi
  • (1897) How to Tell a Story and other Essays
  • (1897) Following the Equator
  • (1901) Edmund Burke on Croker and Tammany
  • (1905) King Leopold's Soliloquy
  • (1906) What Is Man?
  • (1907) Christian Science
  • (1907) Is Shakespeare Dead?

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikiesanetan artikulu bat dago honi buruz:
Mark Twain
Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Mark Twain